Alabaster

Alabaster (łac. alabaster, z gr. alábastros^[1]) – zbity, dobrze prześwitujący, biały lub nieco zabarwiony (np. na żółtawo, zielonkawo, różowawo) minerał będący drobnoziarnistą odmianą gipsu^[2], ale dużo twardszy od niego^[3].

Jest to też nazwa dwóch, zewnętrznie bardzo podobnych, materiałów zdobniczych opartych na dwóch różnych minerałach – gipsie i kalcycie. Już od czasów starożytnych alabaster był używany jako kamień ozdobny i dekoracyjny. Nazwa pochodzi od staroegipskiego miasta Alabastron^[4]^[5] lub greckiego słowa alabastros^[5]: pierwotnie „flakonik na wonności” – nazwa została przeniesiona na materiał, z którego był wykonywany^[1].

Rodzaje i rozróżnianie

W starożytności alabastrem była tylko półprzezroczysta, delikatnie pożyłkowana i gładko wyszlifowana forma kalcytu. Obecnie jest nim także drobnoziarnista odmiana gipsu, zbita, półprzeźroczysta, biała lub nieco zabarwiona (na żółtawo, zielonkawo, różowawo itp.). Pomimo ich podobieństwa zewnętrznego oba rodzaje alabastru, gipsowy i kalcytowy, można bardzo łatwo rozróżnić po ich twardości. Alabaster gipsowy można bez trudu porysować paznokciem. Alabaster kalcytowy jest znacznie trudniejszy do porysowania – można tego dokonać dopiero z użyciem ostrego noża z dobrej jakościowo stali.

Oba alabastry można też rozróżnić przy pomocy testu chemicznego: kalcytowy rozpuszcza się w kwasie solnym, a gipsowy nie.

Miejsca występowania

Włochy – Volterra k. Pizy, Bolonia, Livorno, Sycylia,
Egipt – okolice Luksoru,
Chiny,
Kazachstan,
Rosja,
USA – Kalifornia, Nowy Meksyk, Kolorado, Michigan,
Kanada – Nowy Brunszwik, Nowa Szkocja,
Meksyk,
Maroko,
Niemcy,
Francja – Basen Paryski,
Polska – Podkarpacie, Pogórze Kaczawskie,
Rumunia – Baia Sprie.

Główne centra handlu wyrobami

Włochy – Florencja, Livorno, Mediolan,
Niemcy – Berlin.

Zastosowanie

Alabaster stanowi przede wszystkim doskonały surowiec rzeźbiarski.
Służy do wyrobu m.in. waz, pucharów, puzder, tacek, świeczników, popielnic, abażurów lamp, stiuków i rzeźb. Wymieniony w Biblii^[6].
Był także używany jako dekoracyjny kamień okładzinowy – alabaster kalcytowy zastępował marmur do wykładania posadzek. Posadzki alabastrowe mają żywsze kolory i bardziej błyszczą, ale są mniej odporne mechanicznie od marmurowych.
W starożytnej Mezopotamii i Egipcie stosowany był (sproszkowany) jako baza kosmetyków mających zapewnić skórze gładkość i rozjaśnić ją.
W czasach rzymskich, pojedyncze płytkowe kryształy stosowano jako okienka w ulach pszczelich^[4].
W średniowieczu pod nazwą „szkło maryjne” wykorzystywano jako szybki do okien i witraży^[4].
W bibliotekach i bankach z powodu przypisywanej mu zdolności do wzrostu koncentracji u osób przybywających w jego pobliżu^[4].