Urodził się 22 marca lub lipca 1902 r. w Chłapowie k. Władysławowa[2][3][4], w rodzinie Jana, rybaka łodziowego, i Franciszki z domu Lesnów[7]. W rodzinnej miejscowości chodził do czteroklasowej szkoły pruskiej, a w języku polskim dokształcał się samodzielnie, m.in. przez lekturę Sienkiewicza i prasy[8]. Miał też swego mentora Franciszka Goykę[9], twórcę pierwszej maszoperii na Kaszubach[10], którego opisał w swej pierwszej powieści[11]. W 1916 r. – podczas I wojny – zaczął pracę na morzu jako rybak[12]. W przedwojennej Polsce odbył służbę wojskową, przez trzy lata był marynarzem dalekomorskim[13]. Zamustrowany był na statkach: „Maria Siedler”, „Sambor", „Marta Schröder”,„Bohnekampf”, „Uland”[14]. Następnie pracował w Stacji Morskiej[15] (1928–1939)[14], późniejszym Morskim Laboratorium Rybackim w Helu, gdzie zamieszkał. Opublikował kilka artykułów fachowych[9] i dwa opowiadania. Próbował pisać powieść o życiu na morzu.
W 1939 r. wziął udział w obronie Wybrzeża[16], a później uczestniczył w pomorskiej konspiracji.
Po wojnie rybaczył, ale w 1953 r. przekazał kutry synom i zajął się pisaniem. Jesienią 1951 zamieszkał w nowo wybudowanym domu we Władysławowie[17], gdzie był też radnym[18]. Dwa opowiadania zamieścił w Kalendarzu rybackim 1947, ale został naprawdę „odkryty” w 1953 r. przez Jana Piepkę, który wspólnie z Lechem Bądkowskim, Franciszkiem Fenikowskim i Izabellą Trojanowską zaopiekował się jego talentem[19]. W 1955 r. wydawnictwo Czytelnik opublikowało jego pierwszą powieść rybacką Kutry o czerwonych żaglach[20] (20 tys. nakładu)[21], która stała się dużym wydarzeniem literackim w kraju. Jeszcze w tym samym roku książka doczekała się co najmniej 5 publikowanych recenzji[22]. Wcześniej Necel publikował fragmenty tego utworu w Dzienniku Bałtyckim i Rybaku Morskim[23].
Po tym sukcesie podjął tematykę historyczną i napisał dalsze powieści, których akcja toczy się na Wybrzeżu. Drugą publikowaną powieścią Necla była Saga o szwedzkiej checzy (1957), którą autor zadedykował swojej żonie z okazji 25-lecia małżeństwa[24]Maszopi (1958)[25] oraz dwuczęściowa epopeja Krwawy sztorm (1960)[26] i Złote klucze (1962)[27], która stała się najpopularniejszą pozycją w dorobku pisarza i miała dwa wznowienia w latach 60. (1964[28] i 1969[29]). Równolegle ogłosił powieść Okrętnicy spod Nordowej Gwiazdy (1959)[30] i szkic historyczny Z przeszłości Ziemi Puckiej (1960)[31]. W 1959 r. został członkiem Związku Literatów Polskich. 23 maja 1971 r. papież Paweł VI przyznał pisarzowi Komandorię I kl. Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego[32] za podjęcie tematyki wiary i męczeństwa w książce Nie rzucim ziemi (1969)[33], czyli zbiorze sylwetek historycznych bohaterów Ziemi Gdańskiej w okresie od rządów Bismarcka do okupacji hitlerowskiej[34]. Głównymi bohaterami powieści są kapłani katoliccy[35].
Oprócz tego tomu Augustyn Necel napisał w tamtych latach szereg pozycji o urozmaiconej tematyce i formie, wykraczających niekiedy poza temat historyczny. Były to kolejno: zbiór opowieści wojennych o wspólnym temacie Łosoś wszechwładny (1963)[36], powieść z życia rybaków W pogoni za ławicami (1966)[37], powieść o kaszubskich emigrantach do AmerykiZ deszczu pod rynnę (1971)[38], powieść wojenna Wolność i niewola (1971), opowieść historyczna Haftowana bandera (1972)[39], saga rodziny Kreftów Rewianie (1974)[40], zbiór bajęd i legend kaszubskich z XIX w. Demony, purtki i stolemy (1975)[41] oraz urozmaicone gawędy W niewoli białych purtków, poprzedzone wspomnieniami, które ukazały się pośmiertnie w 1977 roku[42]. Po śmierci żony pisarz ciężko chorował i zmarł na raka we Władysławowie 29 października 1976 r. i tam też został pochowany. Nie zdążył zrealizować wszystkich swoich planów, wśród których znajdowała się kontynuacja tomu Nie rzucim ziemi.
Z żoną Agnieszką z Kaletów (1904–1974), z którą ożenił się w 1929 r.[43], wychował czterech synów, którzy zostali rybakami[18], i trzy córki.
Zmarł we Władysławowie, pochowany na cmentarzu komunalnym (sektor B-1-1)[44].
Podsumowanie
Augustyn Necel był bardzo pracowitym i ambitnym twórcą. Za życia cieszył się wielką poczytnością i trafiał w gusta czytelników. Umiejętnie promował swe dzieła, umiał wyczuć trendy, posiadał też dużą siłę przebicia oraz niewątpliwy talent w swej kategorii literackiej. Był amatorem, pisarzem „naiwnym”[35], ale uczynił z tego atut. Korzystał z pomocy doświadczonych literatów, głównie Franciszka Fenikowskiego, który szlifował jego teksty i propagował samą osobę Necla. „Kaszubski Sienkiewicz” pisał po polsku, ale stosował wtrącenia kaszubskie i niemieckie, które uwiarygadniały jego literaturę. Nie eksperymentował, używał „stylu kronikarskiego”, jak go określił Tadeusz Bolduan, potrafił komponować dialogi i fabułę. Jego książki łatwo mogłyby stać się scenariuszami słuchowisk czy filmów.
Zarzucano mu m.in. grafomanię, łatwiznę, czyli np. pisanie o Kaszubach po polsku, powielanie samego siebie, braki w wykształceniu, niejasne układy i związki i liczne mistyfikacje pisane „dla pokrzepienia serc”. Część tych uwag jest słuszna, bo autorowi zdarzało się łączyć wydarzenia faktyczne z fikcją, tak w literaturze, jak i w życiu. (Ale był to poniekąd popularny przedwojenny model autoprezentacji, który stosował np. Axel Munthe, bardzo poczytny swego czasu autor). Miał przeciwników w najbliższym sobie kręgu, a nawet w rodzinie. Nie był pisarzem pierwszoligowym, ale jego książki uzyskiwały wysokie nakłady, co przekładało się na literacki sukces pisarza. Jego zasługą jest niewątpliwie popularyzacja tematyki pomorskiej i kaszubskiej, zwłaszcza historii Wybrzeża i pracy rybaków.
Pokłosie
Zainteresowanie Neclem spadło po jego śmierci, choć jego nazwisko jest na Kaszubach znane i pamiętane. Ulice jego imienia są np. w Gdańsku[21]Gdyni[45], Jastarni[46], Suchym Dworze[47], Wejherowie[48] i (od końca lat 70.) we Władysławowie[49], od 1995 r. nosi je też Biblioteka Publiczna Gminy Kosakowo w Dębogórzu[50]. Szkoła Podstawowa w Mieroszynie otrzymała je już w 1985 r.[51], a rodzina pisarza funduje jej uczniom stypendium jego imienia. W miejscach, w których mieszkał, we Władysławowie, Chłapowie, Kosakowie, Mieroszynie, Rewie i w Helu wmurowano tablice pamięci twórcy. Pod koniec XX wieku wznowiono Rewian (1998) i Haftowaną banderę (1998). Setna rocznica urodzin pisarza spowodowała całą serię wznowień jego książek. Ukazały się ponownie: Kutry o czerwonych żaglach (2002), Maszopi (2002), W pogoni za ławicami (2003), Nie rzucim ziemi... (2003, 2008), Saga o szwedzkiej checzy (2004), Łosoś wszechwładny (2004), Okrętnicy spod Nordowej Gwiazdy (2005) i Z deszczu pod rynnę (2006). Rok 2006 był w powiecie puckim Rokiem Augustyna Necla. 3 września 2006 r. na Placu Kaszubskim w Wierzchucinie wmurowano tablicę jemu poświęconą[21]. Wydano też wtedy jego wspomnienia[52]. Wcześniej opublikowano książkę jego brata Jana NetzlaTak było... Wspomnienia rybaka (2000)[53]. Na temat życia i twórczości Augustyna Necla napisano wiele artykułów. Prace zostały zestawione w Bibliografii Kaszub[54][55], w Bibliografii Pomorza Gdańskiego[56], w elektronicznej bazie Bibliografii Pomorza Gdańskiego i Środkowego[57], w Słowniku pisarzy wybrzeża[22].
↑AgnieszkaA.ChełchowskaAgnieszkaA., Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Gdańsku im. JosephaW.B.P.G.J.Conrada-KorzeniowskiegoWojewódzka Biblioteka Publiczna w Gdańsku im. JosephaW.B.P.G.J., Bibliografia Kaszub : artykuły z czasopism, Gdańsk 2012, s. 204, ISBN 978-83-89285-63-8, OCLC806974442 [dostęp 2020-07-07].
↑AugustynA.NecelAugustynA., Saga o szwedzkiej checzy, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1957, s. [15].
↑ abAugustynA.NecelAugustynA., Moje Wspomnienia, Gdańsk: OFICYNA CZEC, 2006, ISBN 978-83408-85-9.
↑JanJ.NetzelJanJ., Tak było ... : wspomnienia rybaka, Gdańsk: Oficyna Czec, 2000, ISBN 83-87408-25-5, OCLC751464655 [dostęp 2020-07-06].
↑AgnieszkaA.ChełchowskaAgnieszkaA., Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Gdańsku im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego,, Bibliografia Kaszub : artykuły z czasopism, Gdańsk 2012, s. 657, ISBN 978-83-89285-63-8, OCLC806974442 [dostęp 2020-07-03].
↑AgnieszkaA.ChełchowskaAgnieszkaA., Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Gdańsku im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego,, Bibliografia Kaszub : artykuły z czasopism, Gdańsk 2015, s. 670, ISBN 978-83-89285-63-8, OCLC806974442 [dostęp 2020-07-03].
↑IwonaI.JoćIwonaI., BożenaB.OrczykowskaBożenaB., Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Gdańsku im. Josepha Conrada-Korzeniowskiego, Bibliografia Pomorza Gdańskiego czasów Solidarności (1980-1981), wyd. I, Gdańsk 2010, s. 343, ISBN 978-83-89285-40-9, OCLC806458608 [dostęp 2020-07-03].
↑qunabu, Bazy Danych [online], WOJEWÓDZKA I MIEJSKA BIBLIOTEKA PUBLICZNA w Gdańsku, 10 lutego 2015 [dostęp 2020-07-03](pol.).
