Bandera (z hiszp. Bandera) – podstawowa flaga podnoszona na jednostce pływającej, określająca przynależność państwową statku, w szerszym znaczeniu sama przynależność państwowa (np. statek bandery estońskiej). Bandera ma najczęściej kształt prostokąta, jej kolorystyka, wzór oraz proporcje wymiarów określone są w ustawodawstwie danego państwa[1][2].
Bandera jest rodzajem flagi określającym przynależność państwową jednostki pływającej. Często określa jednocześnie charakter statku (handlowy, wojenny itp.). Może zasadniczo różnić się od flagi państwowej, a jej kształt i wygląd muszą być określone w specjalnym rejestrze statków. Uroczyste podniesienie bandery jest związane z przejęciem statku przez armatora i oddaniem do eksploatacji.
Weksylolodzy rozróżniają trzy rodzaje bander:
) jednostek handlowych i wycieczkowych
) jednostek porządkowych, np. straży przybrzeżnej
) jednostek marynarki wojennej
Współczesna polska bandera podnoszona na morskich statkach handlowych składa się z dwóch pasów materiału – białego u góry i czerwonego na dole oraz godła Polski znajdującego się na środku białego pasa (jak we "fladze państwowej z godłem Rzeczypospolitej Polskiej"). Polska bandera wojenna jest niemal identyczna jak handlowa z tą różnicą, że na krawędzi części swobodnej ma przedłużoną dolną i górną krawędź tworzące trójkątne wcięcie (jaskółczy ogon). Zmieniają się przy tym proporcje z 5:8 na 5:10,5 (czyli 10:21).
W Rzeczypospolitej przedrozbiorowej polska bandera wojenna przedstawiała Orła Białego na czerwonym tle, statki handlowe nosiły natomiast czerwoną banderę z wizerunkiem ramienia trzymającego pałasz[a][3].
![5:8 Polska flaga państwowa pełniąca rolę bandery na wodach śródlądowych[4]](?art=Plik%3AFlag_of_Poland_%28normative%29.svg)
Polska flaga państwowa pełniąca rolę bandery na wodach śródlądowych[4]
![10:21 Bandera wojenna Polski[7]](?art=Plik%3ANaval_Ensign_of_Poland2.svg)
![3:5 Bandera pomocniczych jednostek pływających Polskiej Marynarki Wojennej[8]](?art=Plik%3AFlaga_pomocniczych_jednostek_p%C5%82ywaj%C4%85cych_Polskiej_Marynarki_Wojennej.svg)
Zgodnie z ceremoniałem morskim, podczas wchodzenia na okręt i opuszczania go, każdy marynarz powinien oddać honor banderze wojennej przez zwrot głowy i salutowanie w jej kierunku w momencie przekraczania burty. Godne zachowanie się przy wchodzeniu i schodzeniu z okrętu, na którym znajduje się bandera wojenna, obowiązuje także osoby cywilne, a od mężczyzn wymagane jest zdjęcie nakrycia głowy[9].
