Color Graphics Adapter

CGA (ang. Color Graphics Adapter; także Color/Graphics Monitor Adapter) – jeden ze standardów kart graficznych dla komputerów z rodziny IBM PC^[1][2], wprowadzony obok MDA wraz z pierwszym komputerem rodziny IBM PC w 1981 roku^[2][3][4].

Oryginalna karta IBM CGA została zbudowana na kontrolerze Motorola 6845^[1][2] i zawiera 16 kB pamięci obrazu^[3] (display buffer) mapowanej w przestrzeni adresowej od B8000 (16 kB, bez parzystości)^[5]. Adapter obsługuje dwa podstawowe tryby pracy: alfanumeryczny (A/N) oraz graficzny all points addressable (APA)^[6.1].

Karta udostępnia wyjście bezpośrednie (direct drive) w standardzie TTL (złącze 9-pin D-Sub: sygnały R, G, B, bit intensywności oraz synchronizacje pozioma i pionowa) oraz wyjście kompozytowe (gniazdo typu phono/RCA; sygnał wideo o amplitudzie ok. 1,5 V_pp)^[6.2]. Przewidziano także złącze dla zewnętrznego modulatora RF (do podłączenia telewizora) oraz interfejs pióra świetlnego^[6.2].

W trybie alfanumerycznym karta pracuje w rozdzielczościach 40×25 (dla telewizorów i monitorów o niższej rozdzielczości) oraz 80×25 (dla monitorów o wyższej rozdzielczości); znaki są definiowane w polu 8×8 punktów i przechowywane w generatorze znaków w pamięci ROM (8 kB), a wybór jednego z fontów realizowany jest sprzętowo zworką (jumper)^[6.1]. W trybie barwnym dostępnych jest 16 kolorów pierwszego planu i 8 kolorów tła na znak oraz miganie na poziomie pojedynczego znaku^[6.1]. Każda pozycja znaku na ekranie zajmuje dwa bajty (kod znaku i bajt atrybutu), co umożliwia przechowywanie do 8 stron ekranu w trybie 40×25 oraz do 4 stron w trybie 80×25 w pamięci adaptera^[6.1][5].

Źródła polskojęzyczne z lat 80. i 90. opisywały CGA jako jeden z podstawowych standardów kart graficznych w komputerach zgodnych z IBM-PC^[3][7].

Może pracować w dwóch podstawowych trybach:^[3]

• Znakowym (alfanumerycznym, A/N) w rozdzielczościach:
  • 40×25 znaków (łącznie 2000 bajtów na stronę: 1000 bajtów kodów znaków i 1000 bajtów atrybutów)^[6.1][8],
  • 80×25 znaków (łącznie 4000 bajtów na stronę; do 4 stron w pamięci adaptera)^[6.1][8].
• Graficznym (APA), obejmującym m.in.:
  • 160×100, do 16 kolorów (tryb niskiej rozdzielczości; wymaga 8000 bajtów pamięci i nie jest wspierany przez ROM/BIOS – wymaga specjalnego programowania i jest zestawiany na bazie trybu A/N 40×25)^[6.3],
  • 320×200, 4 kolory jednocześnie (wymaga 16000 bajtów pamięci; 4 piksele na bajt, wybór zestawu barw jest kontrolowany rejestrami wyboru koloru)^{[6.3][6.4][9]},
  • 640×200, czarno-biały (wymaga 16000 bajtów pamięci)^[6.3][7][8].

W trybie A/N znaki są pobierane z generatora znaków w ROM i mają pole 8×8 punktów; w trybie graficznym (APA) obraz jest pobierany bezpośrednio z pamięci obrazu mapowanej w przestrzeni adresowej od B8000^[6.1][5]. Rejestry trybów i wyboru koloru są dostępne m.in. pod adresami portów 3D8 (mode control), 3D9 (color select) oraz 3DA (status), a programowanie kontrolera 6845 odbywa się przez porty 3D4 (indeks) i 3D5 (dane)^[6.5].

Karty CGA zostały zastąpione kartami EGA (IBM EGA: 2 sierpnia 1984), przy czym aplikacje korzystające z interfejsu BIOS były co do zasady zgodne z EGA^[10].

• Porównanie trybów graficznych CGA
• 
  320 × 200 w palecie 4 kolorów 0
• 
  320 × 200 w palecie 4 kolorów 0 niska intensywność
• 
  320 × 200 w palecie 4 kolorów 1
• 
  320 × 200 w palecie 4 kolorów 1 niska intensywność
• 
  320 × 200 w palecie 4 kolorów 3
• 
  320 × 200 w palecie 4 kolorów 3 niska intensywność
• 
  640 × 200 w palecie 2 kolorów
• 
  160 × 100 w palecie 16 kolorów
• 
  Kolory kompozytowe (640 × 200)
• 
  Kolory kompozytowe (320 × 200)
• 
  Kolory kompozytowe (320 × 200)

• International Business Machines Corporation: IBM Personal Computer: Technical Reference (publication 6025008). International Business Machines Corporation, 1981-08. [dostęp 2026-03-08]. (ang.).