 Kryształ goethytu ze Stanów Zjednoczonych | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Inne nazwy |
getyt |
|---|---|
| Skład chemiczny |
tlenek wodorotlenek żelaza(III), FeO(OH) |
| Twardość w skali Mohsa |
5,0–5,5[1] |
| Przełam |
nierówny[1] |
| Łupliwość | |
| Pokrój kryształu |
igiełkowy[1] |
| Układ krystalograficzny |
rombowy[1] |
| Właściwości mechaniczne |
kruchy[1] |
| Gęstość |
4,3 g/cm³[1] |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
od żółtej do czarnobrunatnej, czerwonobrunatna[1] |
| Rysa | |
| Połysk |
metaliczny do matowego[1], jedwabisty, ziemisty[5], diamentowy[4] |
| Współczynnik załamania |
0,133-0,134[6] |
| Inne |
|
| Dodatkowe dane | |
| Klasyfikacja Strunza |
4/F.06[7] |
Goethyt, getyt[8] – pospolity minerał z gromady wodorotlenków. Należy do grupy diaspora[9]. Chemicznie jest to tlenek wodorotlenek żelaza(III), FeO(OH), w polimorficznej formie α[6].
Został nazwany w 1806 r. na cześć niemieckiego poety i kolekcjonera minerałów Johanna Wolfganga von Goethego[8][10][9]. Nazwa dotyczyła początkowo lepidokrokitu, minerału o tym samym składzie chemicznym, lecz o innej strukturze krystalicznej[10]. Wraz z lepidokrokitem goethyt tworzy mieszaninę zwaną limonitem[2].
Tworzy skupienia promieniste, nerkowate, groniaste, naciekowe, oolitowe, (brunatna szklana głowa), zbite lub ziemiste[1][5]. Wykształca kryształy igiełkowe[1], słupowe, pręcikowe, włókniste lub włoskowe, sporadycznie tabliczkowy z wyraźnym podłużnym prążkowaniem[2][5]. Tworzy pseudomorfozy wielu minerałów[1] np. pirytu czy syderytu[5]. Stosunkowo często występuje pod postacią amorficzną, zwykle jest dość słabo wykrystalizowany[3].
Różnie wykształcone odmiany goethytu bywają określane odrębnymi nazwami[2].
Ulega reakcjom: hydratacji (powstaje lepidokrokit) oraz dehydratacji (produktem jest hematyt)[10].Trudno rozpuszczalny w kwasie solnym[5]. Nieprzezroczysty, natomiast w cienkich odłupkach kryształów przeświecający[5].
Najtrwalszy minerał żelaza na powierzchni Ziemi[5]. Jest produktem przeobrażania (wietrzenia[10]) minerałów żelaza (np. pirytu, magnetytu[10]) w złożach rud żelaza; formuje się w czapie żelaznej, laterytach, żelaziakach czy piaskowcach żelazistych[11]. Powstaje także w osadach morskich, jeziornych, bagiennych czy darniowych[9]. Kryształy goethytu powstają również w pogazowych pęcherzach skał wulkanicznych, w strefach utleniania kruszców. Często towarzyszą mu m.in. kupryt, malachit, azuryt[1], hematyt, kalcyt[2], piryt, galena, sfaleryt, syderyt, baryt, afmit, fluoryt[9].
Goethyt jest jednym z najważniejszych składników tropikalnych pokryw laterynowych oraz pokryw terra rosy[3].
Skupiska tego minerału znajdują się w Niemczech, w Siegen, Freisen[1] i Hirschberg, Lotaryngii (Francja), Wielkiej Brytanii, w Lostwithiel, w Czechach[2], na Kubie, Ukrainie[5], Stanach Zjednoczonych, Brazylii, RPA, Rosji oraz Australii[10].
Stanisławów na Pogórzu Kaczawskim, Rudawy Janowickie, Kletno, Strzegom (Dolny Śląsk), Kielce, Starachowice i okolice Gór Świętokrzyskich, Olkusz, Tarnowskie Góry (Śląsko-Krakowskie złoża Zn-Pb)[9].
