Rząd Tadeusza Mazowieckiego

Rząd Tadeusza Mazowieckiego

Polska
Premier	Tadeusz Mazowiecki
Partie	na początku: PZPR, ZSL, SD[a]; na końcu: UD, PSL, SD, ROAD, FPD
Kadencja	od 12 września 1989 do 12 stycznia 1991
Poprzedni	rząd Mieczysława Rakowskiego
Następny	rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego

Rząd Tadeusza Mazowieckiego – Rada Ministrów pod kierownictwem premiera Tadeusza Mazowieckiego, powołany przez Sejm 12 września 1989 i zastąpiony przez rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego na początku 1991 roku.

Ustalenia Okrągłego Stołu nie przewidywały powołania rządu przez NSZZ „Solidarność”^[1]. Postulat taki został rozpowszechniony później, w artykule Adama Michnika Wasz prezydent, nasz premier z 3 lipca 1989, w reakcji na miażdżące zwycięstwo opozycji w pierwszych częściowo wolnych wyborach.

W sierpniu 1989 doszło do nieudanej próby stworzenia rządu przez Czesława Kiszczaka w ramach dotychczasowej koalicji PZPR-ZSL-SD, ewentualnie rozszerzonej o Solidarność. Na udziale tej ostatniej w nowym rządzie zależało dotychczasowym władzom ze względu na chęć podzielania się odpowiedzialnością za kosztowne społecznie reformy. Solidarności trudno było zaś po de facto wygranych przez nią czerwcowych wyborach zawrzeć otwartą koalicję z PZPR.

Nowa perspektywa powołania rządu pojawiła się w dniu 17 sierpnia 1989, gdy Lech Wałęsa wraz z Romanem Malinowskim i Jerzym Jóźwiakiem ogłosili publicznie przed Pałacem Myślewickim zawiązanie koalicji Solidarności z ZSL i SD. Wcześniej tego samego dnia przedstawiciele trzech umawiających się stron spotkali się w Belwederze z prezydentem Wojciechem Jaruzelskim i ustępującym premierem Czesławem Kiszczakiem, którzy poparli zawarcie nowej koalicji. PZPR formalnie nie weszła w jej skład, ale poparła jej idee i zagwarantowała dla siebie teki ministrów spraw wewnętrznych oraz obrony, a następnie głosowała w Sejmie za kandydaturą Tadeusza Mazowieckiego na premiera i przedstawionym przez niego składem Rady Ministrów. W efekcie pozostająca teoretycznie poza koalicją rządową PZPR uzyskała w nowym rządzie cztery teki ministerialne, a więc więcej niż wchodzące w skład koalicji SD oraz tyle samo, co uczestniczące w niej ZSL.

24 sierpnia 1989 na wniosek prezydenta Wojciecha Jaruzelskiego Sejm PRL X kadencji (tzw. Sejm kontraktowy) wybrał na premiera Tadeusza Mazowieckiego (za głosowało 378 posłów, 4 było przeciwko, a 41 wstrzymało się od głosu^[2]), powierzając mu misję tworzenia nowego rządu. W głosowaniu 12 września 1989 zatwierdzającym pierwotny skład Rady Ministrów udział wzięło 415 posłów, z których 402 poparło nowy gabinet, zaś 13 wstrzymało się od głosu. Głosów przeciwnych nie oddano.

Zasadą polityki T. Mazowieckiego okazało się unikanie sporu z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą i jej spadkobiercami^[3]. Choć początkowo strategia ta wydawała się zrozumiała, stała się przedmiotem ostrej krytyki^[3]. Była także jedną z przyczyn rozpadu obozu solidarnościowego^[3]. Przyczyną pierwszego poważnego konfliktu politycznego czasów rządu T. Mazowieckiego był fakt, że już przy konstruowaniu gabinetu, kierownictwo PZPR domagało się od niego dla swoich członków miejsc w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, Ministerstwie Finansów, Transportu i Łączności oraz kontroli nad Komitetem ds. Radia i Telewizji^[3]. Ostatecznie konflikt ten udało się zażegnać przy pomocy kompromisu: sekretarzem stanu w resorcie MSZ został członek PZPR, która w zamian za rezygnację ze stanowiska ministra finansów otrzymała resort współpracy gospodarczej z zagranicą oraz obietnicę poparcia przez Sejm kandydatury Władysława Baki na prezesa Narodowego Banku Polskiego^[3].

Bezpośrednią przyczyną kolejnej potyczki stało się odsunięcie od rozmów na temat rządu Lecha Wałęsy, który winą za taki rozwój wydarzeń obarczył T. Mazowieckiego, kierując pod jego adresem pełne wyrzutu sformułowanie: „To ja pana zrobiłem tym premierem”^[3]. Konflikt między nimi zaczął narastać, jednak publicznym faktem stał się dopiero po kilku miesiącach^[3]. L. Wałęsa, który pozostawał w Gdańsku, czuł się pozbawiony wpływu na decyzje ówczesnego premiera^[3]. Odczuwał też niechęć do T. Mazowieckiego z powodu jego ogromnej popularności, przejawiającej się wówczas poparciem na poziomie ok. 80% społeczeństwa^[3]. Konflikt ten ostatecznie doprowadził do powstania w Komitecie Obywatelskim dwóch opcji politycznych, jednej zdystansowanej wobec rządu i drugiej o przeciwnych poglądach^[3].

Konflikty pojawiały się także między samym premierem a działaczami jego rządu^[3]. Mechanizm kontroli płac oraz wysokość kursu złotego, a także zbyt szybkie tempo przygotowania pakietu ustaw gospodarczych doprowadziło do konfliktu między T. Mazowieckim a Leszkiem Balcerowiczem^[3]. Premier nie był zadowolony ze zbyt dużej samodzielności tego ostatniego i jego dążenia do narzucenia swej woli innym^[3]. L. Balcerowicz z kolei nie był przychylny długim debatom i nieefektywności pracy premiera^[3]. Do kolejnego sporu między nimi doszło w związku ze sprawą listu intencyjnego do Międzynarodowego Funduszu Walutowego^[3]. Chociaż ten konflikt także udało się rozwiązać, zaowocował on długotrwałą wzajemną niechęcią obu jego uczestników^[3].

Rząd Tadeusza Mazowieckiego złożył dymisję 25 listopada 1990, nazajutrz po porażce Tadeusza Mazowieckiego w wyborach prezydenckich. Sejm przyjął dymisję rządu 14 grudnia 1990. 22 grudnia 1990 zakończył działalność ostatni rząd emigracyjny, który uznał rząd Tadeusza Mazowieckiego za prawowity rząd Polski. Rada Ministrów pełniła swoje obowiązki do czasu powołania rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego 12 stycznia 1991, a sam premier Tadeusz Mazowiecki do 4 stycznia 1991, kiedy to Sejm powołał na premiera Jana Krzysztofa Bieleckiego i powierzył mu misję tworzenia nowego gabinetu.

• 
  Akt powołania przez Sejm X kadencji Tadeusza Mazowieckiego na stanowisko Prezesa Rady Ministrów
• 
  List gratulacyjny Jerzego Turowicza do Tadeusza Mazowieckiego

• Tadeusz Mazowiecki („Solidarność”) – prezes Rady Ministrów
• Leszek Balcerowicz („Solidarność”) – wiceprezes Rady Ministrów, minister finansów
• Czesław Janicki (ZSL) – wiceprezes Rady Ministrów, minister rolnictwa, gospodarki żywnościowej i leśnictwa
• Jan Janowski (SD) – wiceprezes Rady Ministrów, minister-kierownik Urzędu Postępu Naukowo-Technicznego i Wdrożeń
• Czesław Kiszczak (PZPR) – wiceprezes Rady Ministrów, minister spraw wewnętrznych
• Jacek Ambroziak („Solidarność”) – minister-szef Urzędu Rady Ministrów
• Artur Balazs („Solidarność”) – minister-członek Rady Ministrów
• Aleksander Bentkowski (ZSL) – minister sprawiedliwości
• Maria Cywińska-Michałowska („Solidarność”) – minister kultury i sztuki
• Aleksander Hall („Solidarność”) – minister-członek Rady Ministrów
• Bronisław Kamiński (ZSL) – minister ochrony środowiska i zasobów naturalnych
• Andrzej Kosiniak-Kamysz (ZSL) – minister zdrowia i opieki społecznej
• Marek Kucharski (SD) – minister-członek Rady Ministrów
• Jacek Kuroń („Solidarność”) – minister pracy i polityki socjalnej
• Aleksander Mackiewicz (SD) – minister rynku wewnętrznego
• Epaminondas Osiatyński („Solidarność”) – minister-kierownik Centralnego Urzędu Planowania
• Aleksander Paszyński („Solidarność”) – minister gospodarki przestrzennej i budownictwa
• Henryk Samsonowicz („Solidarność”) – minister edukacji narodowej
• Florian Siwicki (PZPR) – minister obrony narodowej
• Krzysztof Skubiszewski (niezależny) – minister spraw zagranicznych
• Tadeusz Syryjczyk („Solidarność”) – minister przemysłu
• Marcin Święcicki (PZPR) – minister współpracy gospodarczej z zagranicą
• Witold Trzeciakowski („Solidarność”) – minister-członek Rady Ministrów
• Franciszek Wielądek (PZPR) – minister transportu, żeglugi i łączności

 Osobny artykuł: Kalendarium rządu Tadeusza Mazowieckiego.

• Rząd Tadeusza Mazowieckiego na stronie KPRM. poprzedniastrona.premier.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-04)].