🔄 Losowy artykuł
Szlaki górskie Pociągiem dookoła Polski Podróże kulinarne Hotele-unikaty świata Parkingi przy lotniskach Łowiska Europy Campingi dla kamperów Imprezy — atrakcje w Polsce Poradnik pilota drona Wydarzenia i bilety Promocje bankowe Kamery na żywo Oferty Centrum Podróży Koliber Triper.pl Trip.FazaFM.com — plany podróży

UFO

Fotografia przedstawiająca powierzchnię Księżyca widzianą z miejsca lądowania misji Apollo 12. W oznaczonym prostokącie widoczny jest niezidentyfikowany obiekt latający[1]. Fotografia została opublikowana w maju 2026 r.

UFO (ang. unidentified flying object; pol. NOL, niezidentyfikowany obiekt latający) – określenie obiektu latającego o nieznanym pochodzeniu, którego identyfikacja jako statku latającego lub zjawiska atmosferycznego jest niemożliwa. W sensie potocznym „UFO” utożsamiane jest z rzekomymi obserwacjami statków cywilizacji pozaziemskiej[2][3], przez co w badaniach naukowych zastępowane jest pojęciem UAP (ang. unidentified anomalous phenomena)[4].

Termin UFO spopularyzowany został w latach 50. XX w. Po raz pierwszy pojawił się w 1953 r. w książce amerykańskiego lotnika Donalda Keyhoea(inne języki), stosowany był również przez Edwarda J. Ruppelta. Wcześniej używano terminu latający spodek (ang. flying saucer)[3][5].

Badaniem UFO pod kątem pozaziemskiego pochodzenia zajmuje się tzw. ufologia, mająca jednak charakter paranaukowy lub pseudonaukowy, stojąc w opozycji do nauki opierającej się na weryfikowalnej metodzie naukowej[6].

Historia

Najwcześniejsze obserwacje

Wizja Ezechiela, będąca według Ericha von Dänikena spotkaniem z UFO
Zjawisko zaobserwowane przez Edwarda Maundera 17 listopada 1882 r. opisane w książce The Observatory(inne języki)
Strona gazety „Los Angeles Times” z 26 lutego 1942 r. przedstawiająca relacje z bitwy o Los Angeles i jej następstwach

Pomimo że doniesienie Kennetha Arnolda z 1947 roku jest uznawane za pierwszą właściwą obserwację UFO, podobne relacje pojawiały się już wcześniej[7]:

  • W księdze Ezechiela prorok Ezechiel opisał spotkanie z bóstwami, które rzekomo w rzeczywistości miały być zaawansowanymi maszynami latającymi. Tę teorię opisał Erich von Däniken w książce Wspomnienia z przyszłości: nierozwiązane zagadki przeszłości (ang. Chariots of the Gods?) opublikowaną w 1968 r. na podstawie hipotez Morrisa Jessupa oraz Arthura W. Ortona. Zawarte w niej idee są odrzucane przez naukowców, klasyfikowane jako pseudohistoria oraz pseudonauka[8].
  • 15 sierpnia 1663 r. w okolicach jeziora Robozero (obwód wołogodzki, Rosja) odnotowano obserwację latającego obiektu. Około godz. 10:00 rozległ się głośny hałas; po chwili na bezchmurnym niebie pojawił się obiekt przypominający wielką kulę ognia o rozmiarze około 130 stóp. Do dziś fenomen nie został naukowo wyjaśniony[9].
  • 25 stycznia 1878 roku gazeta Denison Daily News opublikowała relację miejscowego rolnika Johna Martina, który twierdził, że zauważył duży, ciemny obiekt w kształcie spodka. Początkowo obiekt wydawał się mieć rozmiar pomarańczy, lecz w miarę zbliżania się rósł; po chwili Martin został oślepiony, a obiekt znalazł się nad jego głową. Według świadka wyglądał on na balon, choć relacja nie daje jednoznacznego wyjaśnienia zjawiska[10][11].
  • 17 listopada 1882 r. astronom Edward Walter Maunder z Królewskiego Obserwatorium w Greenwich razem z kilkoma innymi europejskimi astronomami zaobserwowali na niebie niezidentyfikowany obiekt latający. UFO świeciło zielonym światłem, następnie odleciało z ogromną prędkością w północno-wschodnią stronę. Maunder wytłumaczył fenomen jako wiązkę zorzy polarnej[12], która powiązana była z burzą magnetyczną z listopada 1882 r.(inne języki)[13]
  • Podczas II wojny światowej piloci alianccy zaobserwowali liczne tajemnicze obiekty m.in. foo fighters (kule i inne kształty światła, podążające za samolotem). Świadkowie podejrzewali, że widziane obiekty mogły być zaawansowanymi samolotami należącymi do III Rzeszy, co przyczyniło się do powstania teorii o nazistowskich UFO. Jednym ze świadków obserwacji UFO był polski żołnierz A. W. Szachnowski, który podczas walk w Loreto, Castelfidardo oraz Osimo zaobserwował nieruchomy, metaliczny obiekt o jajowatym kształcie. Obiekt został ostrzelany przez aliancką oraz niemiecką artylerię przeciwlotniczą, po czym przechylił się o 50° i odleciał z ogromną prędkością w górę. Zjawiska podczas wojny nie zostały nigdy oficjalnie wytłumaczone, choć sugeruje się, że mogło dojść do błędnych interpretacji pocisków Państw Osi[14][15].
  • 25 lutego 1942 r. zaobserwowany został niezidentyfikowany obiekt latający (lub obiekty) nad Kalifornią. Natychmiast zareagowano ostrzałem z uwagi na obawę przed atakiem Cesarstwa Wielkiej Japonii. Obiekt przypominał migoczące koło roweru wokół którego błyskały pierścienie ognia. Oddano 1430 wystrzałów, lecz nie udało się strącić obiektu. Incydent stał się znany jako bitwa o Los Angeles[16].
  • W 1946 r. w państwach skandynawskich zanotowano ponad 2000 raportów o niezidentyfikowanych obiektach latających. Zjawisko to nazwano „widmowymi rakietami(inne języki)[17]/rakietami widmo[18]” lub „skandynawskimi widmowymi rakietami”. Obiekty często rozbijały się do jezior, lecz nie odnajdowano w nich żadnych fragmentów rakiet. Karl-Göst Bartoll, oficer szwedzkich sił powietrznych kierujący poszukiwaniami, poinformował, że rakiety mogły być wykonane z materiału rozpadającego się w wodzie. Zjawisko to nie zostało nigdy w pełni wytłumaczone, lecz zasugerowano, że obiekty mogły być powiązane z rosyjskimi testami przechwyconych rakiet V-1 lub V-2[19].

XX wiek

Lata 40.

Artykuł w Chicago Sun z 26 czerwca 1947 roku, który w nagłówku używa terminu flying saucers

Pierwszym szeroko opisywanym przez prasę zdarzeniem w Stanach Zjednoczonych z udziałem UFO był incydent z 24 czerwca 1947 r.(inne języki)[20]

Kenneth Arnold (1915–1984), amerykański przedsiębiorca i pilot, prowadził wówczas samolot z Chehalis w stanie Washington do Pendleton w stanie Oregon z przystankiem na tankowanie w Yakima[21]. Poinformowany przed wylotem o nagrodzie w wysokości 5000 USD za odnalezienie samolotu C-46 Marine zaginionego w Górach Kaskadowych, postanowił zboczyć z trasy, by poszukać jednostki[22]. Krótko przed godziną 15.00 zaobserwował jasny błysk, który zinterpretował początkowo jako odbicie światła słonecznego od innego samolotu[21]. Błyski powtarzały się, a Arnold dojrzał wówczas dziewięć okrągłych obiektów poruszających się w szyku schodkowym z prędkością ok. 1200 mph (ok. 1600 km/h)[21][a]. O zdarzeniu poinformował dziennikarza z lokalnej gazety „East Oregonian”, który opublikował historię i powiadomił Associated Press[24]. W artykule obiekty widziane przez Arnolda opisano jako „saucer-like air crafts” (tłum. „samoloty przypominające spodki”), jednak media podając informacje wkrótce ukuły termin „flying saucers” (tłum. „latające spodki”)[25]. Pasulka (2023) przypisuje autorstwo terminu Chicago Sun, który 26 czerwca 1947 roku zamieścił artykuł autorstwa Idaho Pilo z nagłówkiem „Supersonic Flying Saucers Sighted by Idaho Pilot”[26]. Raporty prasowe o incydencie zapoczątkowały serię setek artykułów o innych obserwacjach, które upowszechniły określenie „flying saucers”[27].

 Osobny artykuł: Incydent w Roswell.
Szczątki UFO odnalezione podczas incydentu w Roswell w 1947 r. Po początkowej sensacji zidentyfikowane jako resztki balonu meteorologicznego

Również w tym samym roku na początku lipca doszło do rozbicia się tajemniczego obiektu w okolicy Roswell. Pierwszym świadkiem był William Brazel, który 6 lipca odkrył na polu rozrzucone metaliczne szczątki. Podejrzewając, że mogą mieć związek z wojskiem, zawiadomił lokalnego szeryfa George’a Wilcoxa. Następnego dnia na miejsce dotarł 509 Dywizjon Bombowy w celu zbadania obiektu. 8 lipca lokalna gazeta Roswell Daily Record opisała rozbicie się latającego spodka, lecz armia zdementowała te pogłoski. Ostatecznie ujawniono, że rozbitym obiektem był balon meteorologiczny będący częścią sekretnego Project Mogul(inne języki), powiązany ze szpiegostwem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich[28][29].

Incydent w Roswell stanowił początek powstawania licznych teorii spiskowych. Według ufologów, w rozbitym statku odkryto istoty pozaziemskie, które następnie przetransportowano do Strefy 51 w celach badawczych. Największą popularność zyskały w latach 70. XX w. za sprawą dziennikarza Stantona T. Friedmana[30][31][32].

Lata 50.

W 1952 r. w Waszyngtonie w upalne lato doszło do serii obserwacji niezidentyfikowanych obiektów latających, a liczba zgłoszeń o UFO przebiła dotychczasowy rekord. Zdarzenie te wytłumaczone zostało jako inwersja temperatury. Z tego względu w 1952 r. rząd Stanów Zjednoczonych utworzył Project Blue Book, który zajmował się badaniem zjawisk UFO. Projekt trwał aż do 1969 r. i zbadano ponad 12 000 zgłoszeń, klasyfikując je jako „zidentyfikowane” lub „niezidentyfikowane”[29].

25 sierpnia 1951 r. w Lubbock profesorowie z Uniwersytetu Texas Tech(inne języki) zaobserwowali półokrąg latających świateł z ogromną prędkością. Zjawisko to nazwano Lubbock Lights(inne języki). Oficjalne wyjaśnienie fenomenu przez Project Blue Book zakładało, że obiektami miały być ptaki, które odbijały światła lamp ulicznych. Świadkowie odrzucili jednak tę wersję wydarzeń, twierdząc, że poruszające się obiekty leciały zbyt szybko, aby mogły być ptakami[33].

W 1957 r. mieszkańcy Levelland zgłosili, że widzieli dziwne światła albo rakietę, które zakłócały ich samochody. Silniki zatrzymały się nagle, a światła lamp zgasły. Project Blue Book zakładał, że powodem miała być burza oraz wyładowania atmosferyczne – choć mieszkańcy twierdzili, że tej nocy nie było żadnej burzy. Zdarzenie te było inspiracją do jednej ze scen w filmie Bliskie spotkania trzeciego stopnia z 1977 r.[33]

Lockheed A-12 w 1962 r., błędnie mylony przez mieszkańców Nevady z UFO

W latach 50. i 60. XX w. w Nevadzie wielokrotnie zgłaszano obserwacje UFO. W rzeczywistości były to amerykańskie samoloty SR-71 Blackbird, F-117 Nighthawk oraz Lockheed A-12(inne języki), które testowano w Strefie 51 w ramach programu OXCART. Celem programu było stworzenie niewykrywalnego samolotu szpiegowskiego przeznaczonego do zbierania informacji zza żelaznej kurtyny, lecący z ogromną prędkością[29].

Lata 60. i 70.

19 września 1961 r. doszło do rzekomego porwania Barneya i Betty Hill przez istoty pozaziemskie(inne języki). Nocą para wracała samotnie samochodem do domu w New Hampshire, aż w pewnym momencie zauważyła dziwne światło. Kiedy wrócili do domu, ich zegarki przestały działać, odczuwali brud na sobie, sukienka Betty była porwana, a buty Barneya przetarte – nie pamiętali nic, co się wydarzyło w ciągu ostatnich 2 godzin. Był to pierwszy głośny incydent o rzekomym porwaniu przez istoty pozaziemskie. Według psychiatry Benjamina Simona, który badał parę od strony psychologicznej, najprawdopodobniej Betty przyśniło się porwanie, a Barney uwierzył w jej historię. Mogło również dojść do tzw. utraconego czasu podczas powrotu do domu[34].

Do końca lat 60. XX. zgłoszono około 750 obserwacji UFO w Kanadzie. W Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich wszelkie zgłoszenia były wyjaśniane jako tajne testy rakiet wojskowych, zaś w Chinach informacje były zatajane i nie przedstawiane publicznie[29].

19 września 1976 r. mieszkańcy Teheranu zaobserwowali na niebie nietypowe jasne światło. Wysłano odrzutowiec F-4 w celu zbadania sytuacji, lecz ten miał awarię, co zmusiło pilota do powrotu do bazy. Wysłano kolejny F-4, który po zbliżeniu się do obiektu został oślepiony jaskrawym promieniem, a jego radar przestał działać. Pilot twierdził, że został zaatakowany przez latający obiekt. Podczas odwrotu, doszło do kolejnych awarii maszyny, a sam pilot zobaczył kolejny promień światła z obiektu. Zjawiska świetlne wytłumaczono jako obserwację planety Jowisz, która była wówczas widoczna na niebie. Natomiast problemy zgłaszane przez pilotów odrzutowców przypisano występującym już wcześniej usterkom instalacji elektrycznej tych maszyn[33].

Lata 80. i 90.

UFO w postaci trójkąta świateł uwieczniony na fotografii J.S. Henrardiego 15 lipca 1990 r.

W grudniu 1980 r. Amerykańskie Siły Powietrzne stacjonowały w brytyjskich bazach wojskowych Woodbridge oraz Bentwaters. W pewnym momencie zaobserwowali na niebie kolorowe światło nad lasem w Rendlesham, około 100 mil na północno-wschód od Londynu. Po rozpoczęciu badań nad zjawiskiem, mężczyzna przebywający w tamtym momencie w lesie, przyznał, że dostrzegł coś w rodzaju statku kosmicznego. Drzewa w lesie zostały częściowo uszkodzone, a w miejscu lądowania rzekomego obiektu odkryto zwiększone promieniowanie[33]. W rzeczywistości za światła odpowiadała latarnia morska Orford Ness, a różnica w promieniowaniu była tak niewielka, że nie miała ona znaczenia[35][36].

Po latach otwarto w Rendlesham szlak UFO dla turystów, gdzie główną atrakcją stanowi model zgłoszonego statku kosmicznego[33].

W latach 1989–1990 doszło do ponad 13 500 obserwacji UFO w Belgii. Pierwsze zanotowano w listopadzie 1989 r., mieszkańcy zaobserwowali na niebie światła ułożone w kształcie trójkąta. W marcu 1990 r. na terenie wojskowym odkryto na radarach kilka niezidentyfikowanych obiektów latających. Wysłano dwa myśliwce F-16 w celu zbadania zjawiska, lecz na miejscu nic nie zaobserwowano. Na radarach było widać, jak obiekty odleciały z ogromną prędkością. W lipcu tego samego roku po raz kolejny zaobserwowano zjawisko trójkąta na niebie, a 15 lipca J.S. Henrardiemu udało się sfotografować anomalię[33]. Do dziś zjawisko pozostaje w pełni nie wytłumaczone, choć spekuluje się, że mogło dojść do masowej halucynacji spowodowanej strachem przed UFO[37].

Grafika przedstawiająca formację świateł widzianą nad Phoenix 13 marca 1997 r.
 Osobny artykuł: Światła nad Phoenix.

13 marca 1997 r. mieszkańcy Arizony i Nevady zaobserwowali na niebie UFO w postaci lecących świateł w kształcie litery V. Pierwsze obserwacje zanotowano przed godziną 20:00, świadkami byli mężczyzna z Henderson oraz oficer policji z Paulden. Przed 21:00 światła znajdowały się nad Glendale i Scottsdale, po czym dotarły nad Phoenix, a następnie zniknęły. O 22:00 ponownie zaobserwowano te same światła, lecz te tym razem pojawiały się i znikały. Świadkowie opisywali zjawisko jako pięć czerwono-pomarańczowych świateł lecących bezszelestnie z północy na południe, część twierdziła, że widziała jeden obiekt w postaci statku kosmicznego. Zjawisko nazwano Phoenix Lights. W rzeczywistości światłami były samoloty A-10 Thunderbolt w formacji litery V, których lot przeprowadzono jako część operacji Snowbird. Drugą falą o 22:00 były zrzucone przez wojsko flary[38][39].

Również w 1997 r. Centralna Agencja Wywiadowcza odtajniła dokument opisujący pracę oraz stanowisko agencji wobec zjawisk UFO na przestrzeni lat 1947–1990. Ponad połowa obserwacji niezidentyfikowanych obiektów latających w latach 50. i 60. stanowiła w rzeczywistości tajne załogowe loty rozpoznawcze m.in. U-2 project, OXCART project. CIA wydawała mylące i nieprawdziwe oświadczenia wobec obserwacji UFO w Stanach Zjednoczonych, by ochronić niezwykle wrażliwe projekty bezpieczeństwa narodowego[40].

XXI wiek

Lata 2000.

W listopadzie 2004 r. USS Nimitz zarejestrowało materiał filmowy przedstawiający przelot UFO. Lotniskowiec przebywał wtedy nad wodami Karoliny Południowej, aż w pewnym momencie na radarze pojawił się niezidentyfikowany obiekt latający. UFO przypominało kształtem cukierek Tic Tac, wykonywał fizycznie niemożliwe ruchy oraz nie posiadał żadnego napędu[41]. Materiał przez lata pozostał zatajony, aż do jego wycieku w 2017 r.[42]

Około godziny 16.00 7 listopada 2006 r. doszło do obserwacji UFO na lotnisku Chicago-O’Hare(inne języki). Pracownicy oraz piloci portu lotniczego Chicago-O’Hare zaobserwowali na niebie ciemnoszary obiekt o średnicy 1,8–7,3 metra (6–24 ft), który unosił się nad lotniskiem. Nie posiadał on świateł oraz nie wydawał żadnych dźwięków. Ostatecznie fenomen wyjaśniono jako zjawisko atmosferyczne, a konkretnie niską chmurę, która została oświetlona przez światła portu lotniczego i przypominała obiekt latający[43][44].

 Osobny artykuł: Mistyfikacja UFO w Morristown.
Światła widoczne w styczniu 2009 r. nad niebem miasta Morristown w stanie New Jersey

Między 5 stycznia a 17 lutego 2009 r. doszło do licznych obserwacji tajemniczych świateł nad Morristown i innymi miastami w hrabstwie Morris w stanie New Jersey. Pierwszym świadkiem była 11-letnia Kristin, która 5 stycznia około godziny 20:15 zauważyła na niebie grupę trzech czerwonych świateł oraz drugą grupę, liczącą dwa światła. Pierwsze zgłoszenia na policję pojawiły się o godzinie 20:28. Obiekty nie pojawiały się na radarach lotniskowych, co sugerowało, że nie były one samolotami. Światła powracały 26 stycznia, 28 stycznia, 7 lutego i 17 lutego, z czego ostatniego dnia było ich aż dziewięć[45][46][47].

Zjawisko zostały wyjaśnione 1 kwietnia 2009 r. jako przeprowadzony test psychologiczny. Za światła odpowiedzialni byli Joe Rudy i Chris Russo, którzy chcieli udowodnić małą wiarygodność świadków UFO i łatwość, z jaką można oszukać tzw. badaczy UFO. W rzeczywistości światłami były balony wypełnione helem z przymocowanymi do nich flarami[48]. Za przeprowadzone zdarzenie zostali skazani na zapłatę grzywny w wysokości 250 dolarów i 50 godzin prac społecznych[49].

2017–2020

W 2017 r. Pentagon potwierdził istnienie tajnego projektu zajmującego się badaniami zjawisk UFO/UAP. Działał on w latach 2007–2012, jego budżet wynosił 22 miliony dolarów. Projekt prowadzony był przez amerykańskiego oficera wywiadu wojskowego Luisa Elizondo(inne języki). Wojskowi urzędnicy zajmowali się analizą i badaniem zgłoszeń o obserwacji UFO[50][51]. Również w tym samym roku CIA odtajniła 13 milionów dokumentów, wśród których część stanowiła raporty o obserwacji niezidentyfikowanych obiektów latających[52].

W październiku 2012 r. Elizondo zrezygnował z posady w projekcie z uwagi na nadmierne zatajanie informacji. W 2017 r. założono projekt To The Stars Academy of Arts & Science(inne języki) przez Toma DeLonge (wokalistę zespołu Blink-182) oraz Harolda E. Puthoffa(inne języki) (inżyniera, który prowadził badania nad UFO dla CIA). Elizondo dołączył do ich projektu, aby kontynuować badania nad UFO[50][51][53][54][42].

Również w 2017 r. To The Stars Academy of Arts & Science opublikowało trzy nagrania przedstawiające przelot UFO. Nagrane zostały przez odrzutowce United States Navy w 2004 r. i 2015 r.[53][54][42] Pierwszy materiał został nagrany w 2004 r. i przedstawiał lot UFO w kształcie cukierka Tic Tac. Drugi materiał został nagrany w 2015 r., przedstawiał obiekt o kształcie spodku z małym wybrzuszeniem na dole. Trzeci pochodził z tego samego roku, przedstawiał obiekt lecący z ogromną prędkością nad wodą. Po kolei otrzymały nazwy „FLIR1”, „GIMBAL” oraz „GOFAST”[42].

W 2019 r. Pentagon sporządził tajne sprawozdanie, na temat niezidentyfikowanych obiektów latających, zgłaszanych przez marynarkę wojenną[55]. Raport w tej sprawie otrzymał między innymi prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump[55].

W 2020 r. Pentagon potwierdził rzetelność nagrań, które wyciekły w 2017 r. Dalej pozostawały one niewyjaśnione[42].

2021–2026

Zjawisko paralaksy. Widziane UFO w 2015 r. znajdowało się na pierwszym planie, zaś woda daleko w tle

W 2021 r. sporządzono raport podsumowujący obserwacje UFO na przestrzeni lat 2004–2021. Ze 144 przypadków, 143 pozostały niewyjaśnione, a 1 przypisano zjawiskom atmosferycznym[56]. W 2023. sporządzono kolejny raport, w którym odnotowano 510 przypadków obserwacji UFO[57].

W listopadzie 2024 r. Pentagon ogłosił, że oficjalnie rozwiązał zagadkę związaną z materiałem „GOFAST”. Lecący obiekt w rzeczywistości nie znajdował się nad wodą, a 13 000 stóp wyżej. Doszło do zjawiska paralaksy, obiekt znajdujący się bliżej kamery wydawał się lecieć ze znacznie większą prędkością niż w rzeczywistości. Widziany obiekt dalej pozostał jednak niezidentyfikowany[58].

8 maja 2026 r. prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump zarządził deklasyfikację ponad 170 dokumentów dotyczących UFO i ich opublikowanie na stronie internetowej Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych. Wśród nich znalazły się dokumenty, fotografie, filmy oraz nagrania dźwiękowe. Najstarsze materiały pochodziły z lat 40. XX wieku; niektóre – z misji lądowania Apollo 11, 12 i 17, inne zaś z ostatnich lat[59][60][61]. Pentagon oświadczył, że dodatkowe pliki dotyczące UFO będą publikowane stopniowo[62].

Druga seria dokumentów Pentagonu została opublikowana 22 maja tego samego roku, zawierała kolejne 50 plików[63]. Trzecia została opublikowana 12 czerwca i zawierała 53 dokumenty oraz 10 fotografii[64]. Czwarta zaś 10 lipca[65], a piąta 7 sierpnia[66].

Obserwacje UFO w Polsce

Fotografia UFO z Muszyny, wykonana przez Stanisława Kowalczewskiego 22 grudnia 1958 r.
 Osobny artykuł: Obserwacje UFO w Polsce.

Jedną z najstarszych obserwacji UFO w Polsce jest rzekome lądowanie płanetników we wsi Maszkowice w 1907 r. Istoty te były niskie i szczupłe, gestykulowały i mówiły dziwnym „ptasim” głosem. Obserwacja uznawana jest jedynie za legendę stanowiącą część polskiego folkloru[67].

22 grudnia 1958 r. doktor Stanisław Kowalczewski w trakcie urlopu w Muszynie zauważył nietypowe zjawisko na niebie. Chmury zmieniały kolor na żółtawy, pomarańczowy, a po chwili wyłoniła się z nich mała tarcza. Kowalczewskiemu udało się sfotografować obiekt, co stanowiło pierwszą fotografię UFO w Polsce. Po fachowej analizie, zasugerowano, że widziane zjawisko mogło być bolidem[68].

 Osobny artykuł: UFO w Emilcinie.

Najliczniejsze obserwacje UFO w Polsce miały miejsce w 1978 r. na terenie całego kraju. Media nie przywiązywały wtedy jeszcze szczególnego zainteresowania do UFO, aż do incydentu w Emilcinie[67], gdzie doszło do jednego z najbardziej rozpoznawalnych incydentów UFO w historii Polski[69]. Rolnik Jan Wolski wracając z Dąbrowy Pusznieńskiej napotkał na dwie niskie istoty w czarnych kombinezonach. Porozumiewali się ostrym, piskliwym głosem, co zaniepokoiło Wolskiego. Po przejechaniu dalej na niebie zaobserwował srebrzysty obiekt unoszący się 4-5 metrów nad ziemią. Spod obiektu wysunęła się platforma na której stała postać zapraszająca rolnika do wehikułu. Wolski miał wejść do środka oraz zostać poddany badaniom, a następnie opuścić statek[70].

Historią fenomenu UFO z Emilcina zajął się Bartosz Rdułtowski. W 2012 r. ogłosił, że cała sprawa stanowiła mistyfikację, przeprowadzoną przez ufologa Witolda Wawrzonka, który poddał Wolskiego hipnozie i wszczepił mu fałszywe wspomnienia. Dokonał tego w celu zdyskredytowania Zbigniewa Blani, badacza zjawisk paranormalnych. Wawrzonek planował przyznać się Blanii do oszustwa, jednak w wyniku nagłośnienia incydentu w mediach, zachował fakt w tajemnicy[70].

W latach 80. XX w. meldunki pilotów samolotów wojskowych nt. zaobserwowania UFO gromadził szef Służby Ruchu Lotniczego Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej Kraju, pułkownik Ryszard Grundman. Zbiór raportów jakie zebrał nazywany jest „teczką Grundmana”[71]. Również w latach 80. XX w. w Pałacu Kultury i Nauki działało Warszawskie Towarzystwo Badań Niezidentyfikowanych Obiektów Latających „Ufo – video” w pomieszczeniu Narodowego Muzeum Techniki. Klub zajmował się raportowaniem oraz badaniem zjawisk UFO na terenie Polski[72].

W 2005 r. założona została Fundacja Nautilus zajmująca się badaniem zjawisk niezidentyfikowanych obiektów latających. Gromadzi fotografie UFO oraz spisuje relacje naocznych świadków przelotu niezidentyfikowanych obiektów[73]. W 2026 r. złożona została petycja do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej o powołanie oficjalnej wyspecjalizowanej komórki badawczej zajmującej się gromadzeniem i naukową analizą Niezidentyfikowanych Zjawisk Anomalnych (UAP) w polskiej przestrzeni powietrznej. Ta została odrzucona[74].

Hipotezy związane z UFO

W celu uzyskania odpowiedzi na pytanie, czym może być zjawisko UFO, zaproponowano wiele hipotez[29]. Najpopularniejsze z nich są przedstawione poniżej (hipotezy nie wykluczają się nawzajem):

  • hipoteza zakładająca niezidentyfikowanie przez obserwatora obiektu będącego w rzeczywistości wytworem człowieka (np. balon meteorologiczny)[75]
  • hipoteza naturalnych zjawisk atmosferycznych jak np. piorun kulisty[76]
  • hipoteza psycho-socjologiczna, która uznaje UFO za „zbiorową halucynację”, potęgowaną przez kulturę masową – hipoteza została zaproponowana przez Carla Gustava Junga[77]
  • hipoteza wpływu trzęsień ziemi i zachodzenia na siebie płyt tektonicznych, które to zjawiska mogą powodować powstawanie świateł w atmosferze, a nawet wywoływać halucynacje u ludzi (silne zmiany pola elektromagnetycznego)[78]
  • hipoteza pozaziemskiego pochodzenia UFO – zwana w skrócie ETH (ang. extraterrestrial hypothesis) – zakłada istnienie pozaziemskich cywilizacji (bądź jednej cywilizacji) na znacznie wyższym poziomie niż cywilizacja ludzka (raczej co najmniej II typu w skali Kardaszewa), których obecność dostrzega się jako UFO – po raz pierwszy hipoteza ta została zaproponowana w 1950 r. przez Donalda Keyhoe’a(inne języki)[79][80][81]
  • hipoteza podróży międzywymiarowych – UFO są to pojazdy/wehikuły podróżników pomiędzy wymiarami, czasem lub wszechświatami, jako pierwszy podał tę hipotezę ufolog Jacques Vallée[79]

Oficjalne dokumenty

Szkic UFO sporządzony na podstawie zeznań świadka. Materiał pochodzący z odtajnionych materiałów CIA

Od 1979 r. na podstawie FOIA (Freedom of Information), czyli prawa wolnego dostępu do informacji, cywile mogą uzyskać dostęp do tajnych archiwów amerykańskich pod warunkiem, że nie stanowi to zagrożenia dla państwa[82].

W Air Intelligence Division Study 203 stwierdza się m.in. że[82]:

  • 29 lutego 1947 r. w White Sands trzej naukowcy obserwują dużą, pozbawioną skrzydeł tarczę przemieszczającą się w poziomie;
  • 7 lipca tego samego roku w Portland policjanci obserwują zmieniającą się liczbę podobnych tarcz przelatujących nad różnymi częściami miasta;
  • 18 listopada 1948 r. w Andrews Field piloci wojskowi napotykają na 5 km wysokości wirującą i oświetloną „spłaszczoną piłkę” bez skrzydeł i dysz.

W styczniu 2017 r. amerykańska CIA (Centralna Agencja Wywiadowcza) opublikowała miliony tajnych do tej pory dokumentów, z których część dotyczyła rzekomych obserwacji UFO. Wśród nich był m.in. dokument datowany na lata 60. mający przedstawiać konstrukcję obiektu UFO, który sporządzono na podstawie relacji jednego ze świadków zjawiska[52]. W 2019 r. Pentagon sporządził tajne sprawozdanie, na temat niezidentyfikowanych obiektów latających, zgłaszanych przez marynarkę wojenną[83].

W kwietniu 2020 r. Pentagon upublicznił oraz oficjalnie potwierdził autentyczność nagrań przedstawiających UFO, wykonanych przez pilotów United States Navy w latach 2004 i 2015, które wcześniej wyciekły do mediów w 2017 r. Jak podano zaobserwowane obiekty wykazują cechy, które nie pozwalają na ich sklasyfikowanie wg żadnego amerykańskiego, bądź znanego (Amerykanom) obcego wykazu maszyn latających. Zaobserwowane zjawiska pozostały niewyjaśnione[84][85][86][87].

W styczniu 2021 r. CIA udostępniła liczące 2780 stron archiwum zawierające zapisy doniesień o UFO[88]. 25 czerwca tego samego roku amerykańskie Biuro Dyrektora Wywiadu Narodowego opublikowało raport zawierający informacje na temat obserwacji UFO przede wszystkim w okresie od listopada 2004 r. do marca 2021 r. W raporcie tym była mowa o 144 przypadkach obserwacji niezidentyfikowanych zjawisk powietrznych, z których 143 pozostały niewyjaśnione, natomiast jeden z dużym stopniem pewności uznano za obserwację zjawiska naturalnego. 80 z tych obserwacji dokonano za pomocą więcej niż jednego przyrządu. W 18 przypadkach zaobserwowano obiekty wykazujące niezwykłe schematy ruchu i charakterystykę lotu zdającą się wskazywać na zaawansowane technologie. W raporcie stwierdzono, że niektóre z zaobserwowanych obiektów UFO zdawały się pozostawać w miejscu mimo wiatru, poruszać się pod wiatr, dokonywać manewrów i ruchów ze znaczącą prędkością, bez dostrzegalnych środków napędu. Stwierdzono, że prawdopodobnie nie ma jednego wyjaśnienia zaobserwowanych zjawisk, a wśród tych zaproponowanych były m.in. tajne programy rządu USA, technologie należące do obcych mocarstw, takich jak Rosja lub Chiny, zjawiska naturalne, obiekty zanieczyszczające pole widzenia, takie jak balony, ptaki czy śmieci, oraz inne, wymagające „dodatkowej wiedzy naukowej” do ich zbadania i analizy. Wywiad zaznaczył, że niezidentyfikowane obiekty latające stanowią potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa lotów, a potencjalnie także dla bezpieczeństwa narodowego. W 11 przypadkach piloci wojskowi zgłosili incydenty, w których bliskie było nastąpienie kolizji z nieznanymi obiektami. W raporcie zanotowano też, że większość obserwowanych zjawisk miała miejsce w pobliżu wojsk USA i została zaobserwowana przez personel marynarki wojennej[89][56].

Ilustracja z raportu opublikowanego w 2023 r. przedstawiająca UAP zaobserwowane w Azji Zachodniej

W styczniu 2023 r. amerykańskie służby wywiadowcze opublikowały nowy raport o UFO, z którego wynika, że odnotowano 510 informacji o przypadkach niewyjaśnionych zjawisk powietrznych (UAP), klasyfikowanych wcześniej jako niezidentyfikowane obiekty latające (UFO). Od czasu ukazania się w czerwcu 2021 r. raportu o UFO odnotowano 247 nowych zgłoszeń obserwacji niezidentyfikowanych zjawisk powietrznych. Odkryto też 119 przypadków zgłoszeń z poprzednich lat, które nie zostały uwzględnione w raporcie z czerwca 2021 r. 26 ze zgłoszonych 510 przypadków wstępnie zaklasyfikowano jako drony, 163 jako balony, a 6 jako powietrzne śmieci. 171 przypadków wymaga jednak szczegółowej analizy[57].

8 maja 2026 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump wydał decyzję o zdeklasyfikowaniu ponad 170 akt dotyczących UFO i udostępnieniu ich na stronie internetowej Departamentu Obrony. Pliki są dostępne w oryginalnej formie, bez cenzury i tłumaczeń ze strony rządu, i zawierają zeznania rolników, pilotów cywilnych oraz wojskowych. W niektórych opublikowanych materiałach znajdują się filmy przedstawiające niezidentyfikowane obiekty latające przypominające pojazdy kosmiczne; według opisów poruszają się one w sposób dotąd niespotykany[90][91].

Przykładowo niektóre pliki zawierają wcześniej utajnione transkrypty rozmów astronautów biorących udział w misjach Apollo 11, Apollo 12 i Apollo 17. W jednym z nich astronauta Alan Bean, który dotarł na Księżyc podczas misji Apollo 12, zeznaje, że zauważył liczne cząsteczki i błyski świateł „przepływające przez kosmos” oraz „uciekające z Księżyca”. Astronauta Buzz Aldrin również zeznał w wywiadzie, że podczas misji Apollo 11 doświadczył na Księżycu wielu niewytłumaczalnych zjawisk[91][92].

Eugene Cernan również był świadkiem różnych niewytłumaczonych zjawisk podczas misji Apollo 17. Podobnie jak Alan Bean, zauważył on „bardzo jasne cząsteczki lub fragmenty lub coś dryfującego”. Cernan zgłaszał problemy ze snem ze względu na owe światła; porównywał je do świateł nadciągającego pociągu. Dodatkowo, zaobserwował on liczne obracające się i błyskające anomalie, które przypominały mu bardziej obiekty fizyczne, a nie wyłącznie fenomen optyczny. Pilot Harrison Schmitt żartobliwie określił owe zjawiska porównując je do Amerykańskiego Święta Niepodległości (podczas którego są wykorzystywane liczne fajewerki)[92].

Raporty wojskowe, policyjne lub cywilne dotyczące obserwacji nierozpoznanych obiektów ujawniły częściowo Wielka Brytania[93], Hiszpania[94], Francja[95], Dania[96], Włochy[97], Finlandia[98], Rosja[99], Kanada[100], Chile[101], Brazylia[102], Nowa Zelandia[103] i Australia[104]. Peru, Urugwaj, Argentyna i Chile prowadzą programy badawcze, których raporty są dostępne publicznie[105]. Własne programy prowadzą też Chiny[106] i Japonia[107].

W przypadku Polski, państwo to nie posiada oficjalnej komórki badawczej do monitorowania oraz analizy zjawisk UAP. Według dr inż. Adama Jana Zwierzyńskiego polscy naukowcy boją się dyskutować o zjawiskach UFO w strachu przed dyskredytacją[108]. W 2026 r. złożona została petycja do Sejmu o utworzeniu takiej jednostki, lecz ta została odrzucona[74].

UFO w kulturze

Figurka przedstawiająca tytułowego bohatera z filmu E.T. z 1982 r.
Artystyczna wizja istoty pozaziemskiej przy wejściu do baru w Bremerhaven

Zjawiska UFO stały się bardzo popularnym tematem w kulturze od połowy XX w., szczególnie w fantastyce naukowej[109]. Stało się inspiracją tysięcy książek, filmów fabularnych i dokumentalnych, a także utworów muzycznych, dzieł malarskich i innych form twórczości. UFO było również jednym z najczęściej poruszanych tematów we wczesnym internecie i na BBS-ach, a miliony ludzi wykazują nim pewien stopień zainteresowania. Istnieją również prace naukowe opisujące środowiska subkultur entuzjastów UFO z perspektywy antropologicznej[110].

W 1950 r. nakręcony został pierwszy film pełnometrażowy skupiający się na zjawisku UFO. The Flying Saucer(inne języki) napisany został przez Howarda Irving Younga(inne języki) oraz wyreżyserowany przez Mikela Conrada(inne języki)[111]. Do innych najbardziej rozpoznawalnych filmów należą[112]:

Do najbardziej rozpoznawalnych seriali poświęconych zjawiskom z kategorii UFO można wymienić Z Archiwum X z 1993 r.[112]

UFO jako życie pozaziemskie

 Osobny artykuł: Życie pozaziemskie.

Część społeczeństwa przyjmuje obserwacje UFO jako przesłankę lub dowód na istnienie życia pozaziemskiego pojawiającego się na Ziemi. Popularność hipotezy o pozaziemskim pochodzeniu UFO doprowadziła również do wypaczenia oryginalnego terminu lotniczego, potocznie wiążąc go często z kontekstem kosmitów i ich potencjalnych statków kosmicznych (tzw. latających spodków). Brak jednak dowodów mogących potwierdzać taką interpretację obserwowanych zjawisk, a w świetle nauki ludzkość do tej pory nie odkryła pozaziemskich form życia ani tym bardziej nie nawiązała kontaktu z pozaziemskimi cywilizacjami[113].

Szacunkowa liczba planet, na których mogło rozwinąć się życie, jest duża (kilkadziesiąt miliardów galaktyk we wszechświecie, a w każdej kilkadziesiąt miliardów gwiazd – potencjalnych „zarodków” układów planetarnych), toteż na niektórych z nich mogła powstać również inteligencja techniczna. Dokładne szacunki wahają się o kilka rzędów wielkości i według wielu z nich życie rozumne jest na tyle rzadkie, że prawdopodobieństwo spotkania między cywilizacjami zbliża się do zera[114]. Projekt SETI zajmuje się, jak dotąd bez powodzenia, poszukiwaniem śladów inteligentnego życia w kosmosie technikami radioastronomicznymi[115].

W skrajnych przypadkach niektórzy kwestionują oficjalny stan wiedzy na temat hipotetycznego życia pozaziemskiego, tworząc teorie spiskowe według których rządy państw ukrywają istnienie kosmitów lub nawet potajemnie z nimi współpracują[116].

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ W różnych publikacjach przytaczane są różne prędkości. Przykładowo, Bader (1995) podaje ok. 1600 mph, zauważając, że obiekty poruszały się trzy razy szybciej niż jakikolwiek statek powietrzny w owym czasie[22], Bartholomew (2000) pisze o ok. 1200 mph, przytaczając tekst pierwszego artykułu prasowego w „East Oregonian”, któremu Arnold opowiedział o zdarzeniu[23], ok. 1200 mph podawane jest również w artykule na stronie National Air and Space Museum, w którym autor zauważa, że inne źródła podają ok. 1700 mph[21].

Przypisy

  1. ↑ NASA-UAP-VM001, Apollo 12, 1969 [online], Departament Wojny Stanów Zjednoczonych [dostęp 2023-06-13].
  2. ↑ Ufo, [w:] Słowniki PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-10-05].
  3. ↑ a b Oxford Languages, What is the origin of the term ‘UFO’? [online], 2 lipca 2015 [dostęp 2026-05-10] (pol.).
  4. ↑ Stefan Becket, What are UAPs, and why do UFOs have a new name? [online], CBS News, 14 września 2023 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  5. ↑ latający spodek, [w:] Słowniki PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-06-07].
  6. ↑ UFO Evidence and Censorship [online], Ebsco, 2021 [dostęp 2026-06-10] (ang.).
  7. ↑ Piotr Cielebiaś, Historia UFO od starożytności po współczesność. Co wiemy [online], Onet, 2 lipca 2015 [dostęp 2026-10-05] (pol.).
  8. ↑ Did the Prophet Ezekiel See an Alien Spacecraft? [online], Daiminologia, 23 lipca 2018 [dostęp 2026-06-16] (ang.).
  9. ↑ Gordon Millington, PEGASUS Volume 14 #2, „PEGASUS”, 14, 2, Surrey Investigation Group Into Aerial Phenomena, Wielka Brytania, 26 marca 2002, s. 13.
  10. ↑ Joe Nickell, Era of the Flying Saucers, „Skeptical Inquirer”, 38, 2014, s. 16 (ang.).
  11. ↑ E.R. Bills, The First “Flying Saucer” [online], Texas Coop Power, marzec 2016 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
  12. ↑ On this day in history….17th November 1882 [online], Cottage Capers, 17 listopada 2024 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
  13. ↑ Jeffrey J. Love, The Electric Storm of November 1882 [online], Amerykańska Unia Geofizyczna, 29 grudnia 2017 [dostęp 2026-07-16] (ang.).
  14. ↑ Keith Chester, Strange Company: Military Encounters with UFOs in WWII, Anomalist, 2007, ISBN 978-1-933665-20-7.
  15. ↑ Sertac Aktan, Nela Heidner, FBI files: Nazis had UFO-like flying objects [online], Euronews, 9 maja 2026 [dostęp 2026-07-16] (ang.).
  16. ↑ Bitwa o Los Angeles. Czy w 1942 roku nad Kalifornią przelecieli Obcy? [online], National Geographic, 3 maja 2023 [dostęp 2026-06-10] (pol.).
  17. ↑ Piotr Cielebiaś, Tajemnicza struktura na dnie Bałtyku. Co odkryli szwedzcy nurkowie [online], Facet Onet, 3 sierpnia 2015 [dostęp 2026-07-05].
  18. ↑ Rakiety widmo 1946 r., [w:] Obserwacje UFO/UAP: Potwierdzenie wizualne i radarowe, UFO Na Poważnie, 7 listopada 2024 [dostęp 2026-07-05].
  19. ↑ Suzanne Deffree, Ghost rocket UFOs are 1st reported, February 26, 1946 [online], EDN, 26 lutego 2019 [dostęp 2026-06-10] (ang.).
  20. ↑ Erik Lacitis, Flying saucers’ became a thing 70 years ago Saturday with sighting near Mount Rainier [online], The Seattle Times, 24 czerwca 2017 [dostęp 2026-05-10] (pol.).
  21. ↑ a b c d 1947: Year of the Flying Saucer [online], National Air and Space Museum, 22 czerwca 2022 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  22. ↑ a b Bader, Chris. The UFO Contact Movement from the 1950's to the Present. „Studies in Popular Culture”. 2 (17), s. 74, 1995. ISSN 0888-5753. (ang.). 
  23. ↑ Bartholomew, Robert E.. From Airships to Flying Saucers: Oregon's Place in the Evolution of UFO Lore. „Oregon Historical Quarterly”. 2 (1701), s. 203, 2000. ISSN 0888-5753. (ang.). 
  24. ↑ Geppert, A. C. T.. Extraterrestrial encounters: UFOs, science and the quest for transcendence, 1947–1972. „History and Technology”. 3 (28), s. 335–336, 2012. DOI: 10.1080/07341512.2012.723340. ISSN 1477-2620. (ang.). 
  25. ↑ Bartholomew, Robert E.. From Airships to Flying Saucers: Oregon's Place in the Evolution of UFO Lore. „Oregon Historical Quarterly”. 2 (1701), s. 204, 2000. ISSN 0888-5753. (ang.). 
  26. ↑ Pasulka, D. W.: Controlling the lore: a survey of UFO folklore in the United States. W: Borkataky-Varma, Sravana and Aaron Michael Ullrey (red.): Living Folk Religions. Routledge, 2023, s. 278. (ang.).
  27. ↑ Hutchison, P. J., & Strentz, H. J.. Journalism Versus the Flying Saucers: Assessing the First Generation of UFO Reportage, 1947–1967. „American Journalism”. 2 (36), s. 151, 2019. DOI: 10.1080/08821127.2019.1602418. (ang.). 
  28. ↑ Kevin D. Randle, A Grounded Theory Update on the Roswell UFO Incident [online], Journal of Scientific Exploration, 20 sierpnia 2022 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  29. ↑ a b c d e History of UFOs, History, 27 października 2009 [dostęp 2026-05-10] [zarchiwizowane 2025-01-02] (ang.).
  30. ↑ Yash Nitish Bajaj, UFO Files update: New Area 51, Roswell mystery after Pentagon’s release; ‘aliens there?’ [online], Hindustan Times, 8 maja 2026 [dostęp 2026-05-10] (ang.).
  31. ↑ Lydialyle Gibson, Science? Fiction? [online], University of Chicago Magazine, październik 2011 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  32. ↑ Brian Kemp, Canadian has devoted life to proving existence of alien life [online], CBC, 30 czerwca 2011 [dostęp 2026-06-25] (ang.).
  33. ↑ a b c d e f Stefanie Waldek, History’s Most Infamous UFO Sightings of the Modern Era, History, 9 stycznia 2019 [dostęp 2026-05-10] [zarchiwizowane 2019-06-12] (ang.).
  34. ↑ Linda Lacina, How Betty and Barney Hill’s Alien Abduction Story Defined the Genre [online], History, 4 września 2018 [zarchiwizowane z adresu 2023-07-08] (pol.).
  35. ↑ James Easton, From the archive: The Truth about Rendlesham [online], The Skeptic, 2 kwietnia 2006 [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  36. ↑ Ian Ridpath, Were the radiation readings significant? [online], The Rendlesham Forest UFO Case [dostęp 2026-06-19] (ang.).
  37. ↑ The Belgian UFO Wave: Close Encounter or Mass Hysteria [online], Discovery, 3 września 2024 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
  38. ↑ The Phoenix Lights Phenomenon: An Unsolved UFO Mystery [online], Discovery, 14 maja 2024 [dostęp 2026-05-13] (ang.).
  39. ↑ Benjamin Leatherman, Phoenix Lights explained: Everything to know about the legendary UFO sighting [online], Phoenix New Times, 3 czerwca 2024 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  40. ↑ Gerald K. Haines, GINs Role in the Study of UFOs, 1947-90 [online], CIA, 1997 [dostęp 2026-06-13] (ang.).
  41. ↑ M. Timothy Mounce, USS Nimitz Tic Tac UFO: unveiling inexplicable physics [online], Meer, 23 kwietnia 2024 [dostęp 2026-05-15] (ang.).
  42. ↑ a b c d e Josh K. Elliott, Pentagon officially releases three leaked ‘UFO’ videos [online], Global News, 27 kwietnia 2024 [dostęp 2026-05-24] (ang.).
  43. ↑ ‘UFO’ spooks pilots over Chicago [online], The Age, 2 stycznia 2007 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  44. ↑ Jon Hilkevitch, In the sky! A bird? A plane? A ... UFO? [online], Chicago Tribune, 2006 [dostęp 2026-06-14] [zarchiwizowane z adresu 2007-11-17] (ang.).
  45. ↑ Close Encounters Of The Jersey Kind?. WCBSTV. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  46. ↑ New Jersey Under Alien Attack – Maybe. Fox News. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  47. ↑ The Great Morris County UFO Hoax. Weird NJ. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  48. ↑ How We Staged the Morristown UFO Hoax. Skeptic. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  49. ↑ Judge hits Morris County UFO hoaxers with fines, community service. nj.com. [dostęp 2025-12-22]. (ang.).
  50. ↑ a b James Doubek, Secret Pentagon Program Spent Millions To Research UFOs [online], National Public Radio, 17 grudnia 2017 [dostęp 2026-05-15] (ang.).
  51. ↑ a b Tomasz Domański, Historia rodem z X-Files. Pentagon przyznaje się do badań nad UFO [online], Spider’s Web, 18 grudnia 2017 [dostęp 2026-05-15] (pol.).
  52. ↑ a b Plany zamachu na Fidela, UFO, ściganie nazistów. CIA odtajniła 13 mln dokumentów [online], TVN24 [dostęp 2023-01-20] (pol.).
  53. ↑ a b Former Blink 182 singer’s UFO-hunting organisation lands six figure contract with US Army [online], Nine News, 24 października 2019 [dostęp 2026-05-24] (ang.).
  54. ↑ a b UFO videos are real, says US military but public never meant to see them [online], Nine News, 18 września 2019 [dostęp 2026-05-24] (ang.).
  55. ↑ a b Amerykańscy senatorowie dostają tajne raporty na temat UFO. Onet Wiadomości, 2019-06-20. [dostęp 2019-06-20].
  56. ↑ a b Wywiad USA opublikował raport nt. UFO [online], www.gazetaprawna.pl, 26 czerwca 2021 [dostęp 2023-01-20] (pol.).
  57. ↑ a b Polsat News, Nowy raport o UFO. Amerykanie ujawnili zaskakujące liczby [online], polsatnews.pl [dostęp 2023-01-20] (pol.).
  58. ↑ Shane Galvin, Pentagon claims to debunk famous ‘GOFAST’ UFO radar video, but still has not ID’d mysterious object [online], New York Post, 20 listopada 2024 [dostęp 2026-06-16] (ang.).
  59. ↑ Jeffrey Kluger, The Pentagon Just Released Its UFO Files. Here’s What’s Inside, „Time”, 11 maja 2026, ISSN 0040-781X [dostęp 2026-05-17] (ang.).
  60. ↑ UFO documents released by Pentagon describe floating objects and flashes of light [online], www.bbc.com, 8 maja 2026 [dostęp 2026-05-17] (ang.).
  61. ↑ https://www.war.gov/UFO/.
  62. ↑ https://www.war.gov/UFO/.
  63. ↑ Richard Luscombe, Pentagon releases second batch of UFO videos and first-hand testimony [online], The Guardian, 22 maja 2026 [dostęp 2026-06-10] (ang.).
  64. ↑ Stefan Becket, Eleanor Watson, Pentagon releases 3rd batch of UFO files, detailing mysterious orb sightings: "Are you seeing this?" [online], CBS News, 12 czerwca 2026 [dostęp 2026-08-08] (ang.).
  65. ↑ Nikhil Pandey, "Unlike Anything I Had Seen": Pentagon Releases New Batch Of UFO Files [online], NDTV, 10 czerwca 2026 [dostęp 2026-08-08] (ang.).
  66. ↑ Rebecka Pieder, Mysterious orb seen racing over residential area in new UFO files [online], BBC, 7 sierpnia 2026 [dostęp 2026-08-08] (ang.).
  67. ↑ a b Piotr Cielebiaś, Polski folklor pełen tajemniczych odniesień do UFO i kosmitów [online], Onet, 8 listopada 2017 [dostęp 2026-06-10] (pol.).
  68. ↑ Jerzy Pokrzywnicki, O zjawisku obserwowanym 22 grudnia 1958 r. w Muszynie, [w:] Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii, Czasopismo Astronomiczne Popularnonaukowe „Urania” nr 4/59, 1959, s. 142–145 [dostęp 2026-05-22] (pol.).
  69. ↑ Piotr Cielebiaś, Najsłynniejsze UFO PRL-u. Co się wydarzyło w Emilcinie [online], Onet, 24 października 2024 [dostęp 2026-06-21] (pol.).
  70. ↑ a b Iwona Kienzler: Kronika PRL 1944-1989 Tom 28. Mity i legendy socjalizmu. Warszawa: Edipresse Kolekcje, 2016. ISBN 978-83-7989-441-3.
  71. ↑ Mateusz Kudła, Polskie Archiwum X. onet.pl. [dostęp 2012-10-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-03-28)].
  72. ↑ Marcin Kozłowski, To było polskie „archiwum X”. Zajrzeliśmy do materiałów o UFO [online], Gazeta.pl, 13 września 2025 [dostęp 2026-06-25] (pol.).
  73. ↑ Fundacja Nautilus na tropie UFO w Polsce. zeŚwiata.pl. [dostęp 2012-11-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-30)].
  74. ↑ a b INFORMACJA O PRACACH KOMISJI SEJMOWYCH X kadencja w dniu 14 maja 2026 r. nr 38/2026 (348) [online], Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, 14 maja 2026 [dostęp 2026-06-25] (pol.).
  75. ↑ Pentagon UFO report says most sightings ‘ordinary objects’ and phenomena [online], Reuters, 9 marca 2024 [dostęp 2026-06-10] (pol.).
  76. ↑ Jazz Shaw, Ball Lightning and the Unidentified Aerial Phenomena Mystery [online], The Debrief, 17 maja 2021 [dostęp 2026-06-10] (ang.).
  77. ↑ Carl Gustav Jung, Flying saucers: A modern myth of things seen in the skies, Nowy Jork: New American Library, 1969.
  78. ↑ Brian Clark Howard, Bizarre Earthquake Lights Finally Explained [online], National Geographic, 7 stycznia 2014 [dostęp 2026-06-10] (ang.).
  79. ↑ a b Ralph Noyes, Wzięcia – groza, która nadchodzi..., „UFO” (29), marzec 1997 (pol.).
  80. ↑ Matthew Williams, What is the Kardashev Scale? [online], Universe Today, 12 marca 2022 [dostęp 2026-07-07] (ang.).
  81. ↑ Extraterrestrial hypothesis [online], Encyklopedia Britannica, 26 czerwca 2026 [dostęp 2026-07-07] (ang.).
  82. ↑ a b Johannes von Buttlar: Szczelina czasu. Spotkanie z niepojętym. Wydawnictwo Uraeus, s. 81–83. ISBN 83-85732-06-3.
  83. ↑ Amerykańscy senatorowie dostają tajne raporty na temat UFO. Onet Wiadomości, 2019-06-20. [dostęp 2019-06-20].
  84. ↑ Pentagon opublikował nagrania, na których zarejestrowano UFO. „Możemy nie być sami” – Polsat News [online], polsatnews.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  85. ↑ UFO na filmach opublikowanych przez Pentagon – TVN24 [online], tvn24.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  86. ↑ Nagrania z UFO są autentyczne. Pentagon oficjalnie potwierdza [online], radiozet.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  87. ↑ Pentagon publikuje trzy nagrania UFO i potwierdza ich autentyczność – Wprost [online], wprost.pl [dostęp 2024-04-26] (pol.).
  88. ↑ CIA udostępnia „kompletne archiwum” doniesień o UFO. Każdy może je bezpłatnie pobrać [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2023-01-20] (pol.).
  89. ↑ https://www.dni.gov/files/ODNI/documents/assessments/Prelimary-Assessment-UAP-20210625.pdf.
  90. ↑ Jeffrey Kluger, The Pentagon Just Released Its UFO Files. Here’s What’s Inside, „Time”, 11 maja 2026, ISSN 0040-781X [dostęp 2026-05-17] (ang.).
  91. ↑ a b Presidential Unsealing and Reporting System for UAP Encounters (PURSUE) [online], U.S. Department of War [dostęp 2026-07-05] [zarchiwizowane z adresu 2026-07-04] (ang.).
  92. ↑ a b UFO documents released by Pentagon describe floating objects and flashes of light [online], www.bbc.com, 8 maja 2026 [dostęp 2026-05-17] (ang.).
  93. ↑ Adam Synowiec, Rząd Wielkiej Brytanii odtajnił nowe dane o UFO [online], Polska Times, 18 sierpnia 2009.
  94. ↑ Esther Mucientes, ‘Expedientes OVNI’: Defensa saca a la luz los avistamientos de „fenómenos extraños” [online], El Mundo, 22 października 2016.
  95. ↑ Francja otwiera archiwa dotyczące UFO [online], CORDIS, 3 kwietnia 2007.
  96. ↑ Luna Finnsson, Danish UFO files now open to public [online], IceNews.is, 6 lutego 2009.
  97. ↑ UFO IN ITALIA, NEL 2009 AERONAUTICA REGISTRA 12 CASI /ANSA [online], Region Autonomiczny Dolina Aosty, 14 marca 2010 (wł.).
  98. ↑ Hundreds of official UFO reports released in Finland [online], Finnish UFO Network, 12 listopada 2009.
  99. ↑ Russian Navy Reveals Its Secret UFO Encounters [online], Fox News, 28 lipca 2009.
  100. ↑ Matthew Hayes, UFOs in Canada [online], The Canadian Encyclopedia, 20 października 2020.
  101. ↑ Chilijski rząd odtajnił specjalny raport. Czy UFO istnieje? [online], Onet Wiadomości, 7 stycznia 2017 [dostęp 2023-01-20] (pol.).
  102. ↑ Maurício Meireles, Géssica Brandino, Inside the 70-Year Military Investigation of Aliens in Brazil [online], Folha de S.Paulo, 31 października 2024.
  103. ↑ New Zealand releases UFO government files [online], BBC.com, 22 grudnia 2010.
  104. ↑ Scientific Intelligence – General – Unidentified Flying Objects [online], National Archives of Australia.
  105. ↑ Terrence McCoy, In U.S., most UFO documentation is classified. Not so in other countries. [online], Washington Post, 6 września 2023.
  106. ↑ Stephen Chen, China military uses AI to track rapidly increasing UFOs [online], South China Morning Post, 4 czerwca 2021.
  107. ↑ UFO investigation launched in Japan after U.S. report designates region as „hotspot” for sightings [online], CBS News, 6 czerwca 2024.
  108. ↑ Szymon Zdziebłowski, UFO przestaje być tematem tabu? Polski naukowiec chce powołania specjalnej państwowej komórki [online], National Geographic, 10 lutego 2026 [dostęp 2026-06-25] (pol.).
  109. ↑ Luckhurst, Roger. „The science-fictionalization of trauma: Remarks on narratives of alien abduction.” Science Fiction Studies (1998): 29-52.
  110. ↑ Pasulka, Diana Walsh. American cosmic: UFOs, religion, technology. Oxford University Press, 2019; Kripal, Jeffrey J. Mutants and Mystics: Science Fiction, Superhero Comics, and the Paranormal. University of Chicago Press, 2011.
  111. ↑ Bill Warren, Keep Watching the Skies: American Science Fiction Films of the Fifties, Jefferson: McFarland & Company, 1982, ISBN 0-89950-032-3.
  112. ↑ a b UFOs and Alien Invasions in Film – Meaning, Hollywood, List [online], History, 9 kwietnia 2010 [dostęp 2026-06-28] (ang.).
  113. ↑ Daniel W. Drezner, Academic Says UFOs Exist, But That Doesn’t Mean ‘Aliens’ Do [online], Science Alert, 31 maja 2019 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
  114. ↑ Aaron Foster, Most experts now believe aliens exist. Here’s what convinced them [online], BBC Science Focus, 27 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-11] (ang.).
  115. ↑ SETI Research [online], SETI [dostęp 2026-06-11] (ang.).
  116. ↑ Maya Yang, US not hiding aliens or UFO technology from the public, Pentagon says [online], The Guardian, 8 marca 2024 [dostęp 2026-06-10] (ang.).
ℹ Źródło: artykuł „UFO” w polskiej Wikipedii. Treść dostępna na licencji CC BY-SA 4.0; lista autorów w historii edycji. Wersja może się różnić od aktualnej na Wikipedii (kopia odświeżana okresowo).
💳 Revolut
Karta wielowalutowa do podróży — płacisz za granicą bez przewalutowań.
Odbierz kartę →
💰 ZEN.COM
Konta multiwalutowe i karty — płatności bez granic z poziomu aplikacji.
Sprawdź ZEN →
🌍 Wise
Przelewy za granicę po realnym kursie — bez ukrytych marż.
Wypróbuj Wise →
Linki polecające — obowiązują regulaminy usług.
FazaFM.com — radio i newsy Hrubek.pl — Hrubieszów blisko Ciebie Gorzkie Groszki — blog