Wypas kulturowy – wypas owiec i bydła na chronionych obszarach parków narodowych dozwolony z zachowaniem licznych ograniczeń.
Ma szczególne znaczenia na obszarach Tatrzańskiego Parku Narodowego. Początkowo, po utworzeniu parku i wykupie bądź wywłaszczeniu terenów hal (1960–1964), zniesiono w nim całkowicie wypas. Z czasem jednak okazało się, że stało się to przyczyną zmian w środowisku przyrodniczym.
Powstałe w wyniku działalności człowieka polany i hale tatrzańskie istnieć mogą tylko, gdy są użytkowane. Po zniesieniu wypasu i koszenia w wyniku naturalnej sukcesji ekologicznej zaczęły zarastać borówczyskami, malinami, a ostatecznie lasem. Powoduje to zmniejszenie różnorodności biologicznej, wiele bowiem gatunków roślin i zwierząt żyje tylko na tych trawiastych obszarach. Np. szafran spiski (popularnie nazywany krokusem) rosnąć może tylko na koszonej lub wypasanej polanie, po zniesieniu jej użytkowania zostaje z czasem zagłuszony przez inne gatunki wyższych roślin. Skazany byłby więc na wyginięcie, podobnie i wiele innych gatunków roślin i zwierząt (np. niektóre gatunki motyli). Zarastanie polan i halizn przez las to także zmniejszenie atrakcyjności turystycznej, las przesłania bowiem widoki. Ważnym powodem przywrócenia nienaturalnego wypasu była wreszcie konieczność zachowania liczącej sobie kilkaset lat kultury pasterskiej.
W Tatrach kulturowy wypas wprowadzono po raz pierwszy w 1981 r., na mocy porozumienia działaczy solidarnościowych z władzami. Zmianę w rozporządzeniu o utworzeniu TPN wprowadziła Rada Ministrów w lipcu 1981. Na początku XXI w. wypasało tam 5 baców na 30 polanach mających łączną powierzchnię około 130 ha. Były to m.in. Chochołowska Polana, polana Kopieniec, Lejówki, Niżnia Polana Kominiarska, Długa Polana, Huciska, Huty Lejowe, Jamy, Niżnia Jarząbcza Polana, Jaworzyna pod Furkaską, Kalatówki, Kryta Polana, polana Kuca, Przysłop Kominiarski i Rusinowa Polana. Bacówki, w których sprzedawane są oscypki, bundz i żentyca, stoją na Polanie Chochołowskiej, u wylotu Doliny Lejowej, na Wyżniej Kirze Miętusiej w Dolinie Kościeliskiej, pod Kuźnicami, na polanie Kopieniec i na Rusinowej Polanie[1].
Wypas kulturowy zastrzeżony jest licznymi ograniczeniami:
