Ubuntu

Ten artykuł dotyczy dystrybucji Linuksa. Zobacz też: inne znaczenia.

Ubuntu

Logo programu
Producent	Canonical Ltd. i społeczność Ubuntu
Architektura	AMD64, ARM64, ARMHF, PowerPC ppc64el, RISC-V, IBM System z (s390x)
Pierwsze wydanie	4.10 Warty Warthog 20 października 2004; około 22 lat temu
Aktualna wersja	26.04.1 LTS (27 sierpnia 2026) [±]
Jądro	monolityczne – Linux
Środowisko pracy	GNOME
Licencja	głównie wolne i otwarte oprogramowanie; część pakietów i sterowników jest rozpowszechniana na innych licencjach
Typ pakietów	deb, Snap
Wersja Live	dostępna
Multimedia w Wikimedia Commons
Książki w Wikibooks
Strona internetowa

Ubuntu – dystrybucja Linuksa oparta na Debianie, rozwijana przez przedsiębiorstwo Canonical Ltd. oraz społeczność projektu. Jest udostępniana w edycjach przeznaczonych między innymi dla komputerów osobistych, serwerów oraz urządzeń Internetu rzeczy. Domyślnym środowiskiem graficznym edycji Ubuntu Desktop jest GNOME.

Pierwsza wersja Ubuntu została wydana 20 października 2004 roku. Kolejne wydania ukazują się zasadniczo co sześć miesięcy, natomiast co dwa lata publikowane jest wydanie o wydłużonym okresie wsparcia, oznaczane jako LTS (Long Term Support). Wydania LTS otrzymują pięć lat standardowych aktualizacji bezpieczeństwa i konserwacji, a wydania pośrednie są wspierane przez dziewięć miesięcy^[1].

Ubuntu wykorzystuje pakiety w formacie deb, obsługiwane przez dpkg oraz APT, a także pakiety Snap. Rozwój dystrybucji i jej pakietów jest prowadzony między innymi za pośrednictwem serwisu Launchpad.

Nazwa systemu pochodzi od pojęcia ubuntu, występującego w językach południowej Afryki i odnoszącego się do człowieczeństwa, wspólnoty oraz relacji między ludźmi.

Oprócz podstawowej edycji Ubuntu Desktop dostępne są oficjalne odmiany różniące się domyślnym środowiskiem graficznym, zestawem aplikacji lub przeznaczeniem. Należą do nich Edubuntu, Kubuntu, Lubuntu, Ubuntu Budgie, Ubuntu Cinnamon, Ubuntu Kylin, Ubuntu MATE, Ubuntu Studio, Ubuntu Unity i Xubuntu^[2].

Projekt Ubuntu powstał w 2004 roku z inicjatywy Marka Shuttlewortha. Jego pierwotna nazwa brzmiała no-name-yet.com^[3]. Celem projektu było stworzenie dystrybucji opartej na Debianie, wydawanej w regularnym, sześciomiesięcznym cyklu i przeznaczonej do łatwego użytkowania na komputerach osobistych.

Pierwsze wydanie, Ubuntu 4.10 „Warty Warthog”, ukazało się 20 października 2004 roku. Następne wersje otrzymywały numer odpowiadający rokowi i miesiącowi wydania oraz nazwę kodową składającą się z przymiotnika i nazwy zwierzęcia^[4]. W 2006 roku wydano Ubuntu 6.06 „Dapper Drake”, pierwszą wersję oznaczoną jako LTS (Long Term Support).

Początkowo domyślnym środowiskiem graficznym Ubuntu był GNOME. W Ubuntu 11.04 domyślny interfejs zastąpiono powłoką Unity, rozwijaną przez Canonical. Unity pozostawało domyślnym środowiskiem kolejnych wydań aż do Ubuntu 17.04.

Canonical rozwijało również koncepcję wspólnego interfejsu dla komputerów, smartfonów i innych urządzeń, związaną z projektami Unity 8, Ubuntu Touch i serwerem wyświetlania Mir. W kwietniu 2017 roku przedsiębiorstwo ogłosiło zakończenie inwestycji w Unity 8 oraz rozwiązania przeznaczone dla telefonów i konwergencji. Jednocześnie zapowiedziano ponowne ustanowienie GNOME domyślnym środowiskiem Ubuntu Desktop^[5]. Zmiana została wprowadzona już w Ubuntu 17.10, natomiast Ubuntu 18.04 LTS było pierwszym wydaniem LTS po powrocie do GNOME.

W kolejnych latach rozwój Ubuntu obejmował zarówno edycję komputerową, jak i zastosowania serwerowe, chmurowe oraz urządzenia Internetu rzeczy. Wydania LTS ukazały się między innymi w latach 2020, 2022, 2024 i 2026. Ubuntu 26.04 LTS „Resolute Raccoon” wydano 23 kwietnia 2026 roku^[6].

Do charakterystycznych cech Ubuntu należą:

• instalator umożliwiający wybór języka, układu klawiatury, ustawień dostępności, połączenia sieciowego oraz instalację aktualizacji i wybranych sterowników firm trzecich^[7];
• domyślne środowisko graficzne GNOME, zmodyfikowane przez Canonical pod względem wyglądu i sposobu obsługi pulpitu;
• możliwość administrowania systemem za pomocą narzędzi graficznych oraz narzędzi wiersza poleceń, w tym APT, dpkg i mechanizmu sudo;
• obsługa pakietów w formatach deb oraz Snap;
• program App Center, służący do wyszukiwania, instalowania, aktualizowania i usuwania oprogramowania^[8];
• funkcje ułatwień dostępu, takie jak czytnik ekranowy, klawiatura ekranowa, powiększanie obrazu, tryb wysokiego kontrastu i obsługa interfejsu za pomocą klawiatury^[9];
• dostępność wielu wersji językowych;
• regularny cykl wydawniczy: wydania pośrednie są wspierane przez dziewięć miesięcy, natomiast wydania LTS otrzymują pięć lat standardowych aktualizacji bezpieczeństwa^[1].

Dalsze aktualizacje bezpieczeństwa dla wybranych pakietów i wydań są dostępne w ramach Ubuntu Pro oraz mechanizmu Expanded Security Maintenance.

Archiwum pakietów Ubuntu jest podzielone na cztery podstawowe komponenty: main, restricted, universe i multiverse. Podział uwzględnia znaczenie pakietów dla podstawowego systemu, zakres utrzymania oraz warunki ich licencjonowania^[10].

• main – zawiera pakiety stanowiące podstawową część Ubuntu i spełniające wymagania projektu dotyczące wolnego oprogramowania. Pakiety te są utrzymywane przez Canonical i otrzymują aktualizacje bezpieczeństwa przez okres wsparcia danego wydania;
• restricted – obejmuje istotne dla działania systemu składniki, których kod źródłowy lub warunki licencji ograniczają możliwość ich modyfikowania i rozpowszechniania. Należą do nich między innymi niektóre sterowniki, oprogramowanie układowe i kodeki. Pakiety tego komponentu są objęte aktualizacjami bezpieczeństwa w zakresie możliwym na podstawie ich licencji;
• universe – zawiera szeroki zbiór oprogramowania otwartego utrzymywanego przede wszystkim przez społeczność Ubuntu. Pakiety te nie są częścią podstawowego zestawu systemu. Dodatkowe aktualizacje bezpieczeństwa dla pakietów z tego komponentu są dostępne dla wydań LTS w ramach Ubuntu Pro;
• multiverse – obejmuje oprogramowanie, którego warunki licencyjne lub ograniczenia prawne nie spełniają wymagań Ubuntu dotyczących wolnego oprogramowania. Możliwość rozpowszechniania, modyfikowania i aktualizowania poszczególnych pakietów zależy od ich licencji.

Oprócz komponentów archiwum jest podzielone na tak zwane pockets, odpowiadające przeznaczeniu pakietów. Należą do nich między innymi podstawowe wydanie, aktualizacje, poprawki bezpieczeństwa, pakiety proponowane do testów oraz backports. Repozytorium backports zawiera wybrane nowsze wersje programów dostosowane do starszego, nadal wspieranego wydania Ubuntu^[11].

Społeczność Ubuntu uczestniczy w rozwoju projektu, przygotowywaniu pakietów i dokumentacji, tłumaczeniach, testowaniu wydań oraz udzielaniu pomocy użytkownikom. Komunikacja odbywa się między innymi za pośrednictwem forum Ubuntu Discourse, platformy Matrix, serwisu Ask Ubuntu, list dyskusyjnych, forów internetowych oraz serwisu Launchpad^[12].

Ubuntu Discourse służy do prowadzenia dyskusji dotyczących projektu, jego rozwoju i działalności społeczności. Pomoc techniczna jest dostępna między innymi w serwisie Ask Ubuntu oraz w pokojach wsparcia działających na platformie Matrix^[13].

Projekt nadal korzysta również z sieci IRC. Oficjalne kanały Ubuntu działają w sieci Libera.Chat i obejmują kanały związane z pomocą użytkownikom, rozwojem dystrybucji oraz działalnością poszczególnych zespołów społeczności^[14].

W wielu krajach działają lokalne zespoły społeczności Ubuntu, określane jako Local Communities lub LoCo teams. Organizują one spotkania, wydarzenia, tłumaczenia, pomoc użytkownikom i działania popularyzujące system.

Wymagania sprzętowe zależą od edycji i odmiany Ubuntu. Dla Ubuntu Desktop 26.04 LTS zalecane są:^[15]

• dwurdzeniowy procesor o częstotliwości 2 GHz lub szybszy;
• co najmniej 6 GB pamięci operacyjnej;
• co najmniej 25 GB wolnego miejsca na urządzeniu pamięci masowej.

Do przygotowania nośnika instalacyjnego zalecany jest dysk USB o pojemności co najmniej 8 GB^[16]. Dostęp do Internetu nie jest wymagany do uruchomienia instalatora, lecz umożliwia pobranie aktualizacji i dodatkowego oprogramowania podczas instalacji.

Ubuntu Desktop może zostać zainstalowane na komputerze o niższych parametrach, jednak Canonical zaleca w takim przypadku użycie mniej wymagającej odmiany, na przykład Xubuntu lub Lubuntu. Według informacji dla wydania 26.04 odmiany te mogą działać na komputerach wyposażonych w co najmniej 2 GB pamięci operacyjnej^[15].

Ubuntu stosuje cykl wydawniczy oparty na czasie. Nowe wersje systemu ukazują się zasadniczo co sześć miesięcy. Numer wersji odpowiada rokowi i miesiącowi wydania, na przykład 26.04 oznacza wydanie z kwietnia 2026 roku. Każde wydanie otrzymuje również angielską nazwę kodową, składającą się z przymiotnika i nazwy zwierzęcia rozpoczynających się tą samą literą.

Co dwa lata publikowane jest wydanie o wydłużonym okresie wsparcia, oznaczane jako LTS (Long Term Support). Wydania LTS otrzymują pięć lat standardowego wsparcia, a następnie mogą być objęte dalszym wsparciem bezpieczeństwa w ramach Expanded Security Maintenance (ESM). Wydania pośrednie są wspierane przez dziewięć miesięcy.

Źródło aktualnych informacji o wydaniach i okresach wsparcia: oficjalna lista wydań Ubuntu^[17].

Oprócz podstawowej edycji Ubuntu Desktop rozwijane są oficjalnie uznawane odmiany systemu, określane jako Ubuntu flavors. Korzystają one z archiwum pakietów Ubuntu i różnią się przede wszystkim domyślnym środowiskiem graficznym, zestawem aplikacji lub przeznaczeniem^[18].

• Edubuntu – odmiana przeznaczona do zastosowań edukacyjnych, zawierająca zestaw programów dla szkół, nauczycieli i uczniów;
• Kubuntu – odmiana wykorzystująca środowisko graficzne KDE Plasma;
• Lubuntu – odmiana wykorzystująca środowisko LXQt;
• Ubuntu Budgie(inne języki) – odmiana wykorzystująca środowisko Budgie;
• Ubuntu Cinnamon(inne języki) – odmiana wykorzystująca środowisko Cinnamon;
• Ubuntu Kylin – odmiana przeznaczona przede wszystkim dla użytkowników w Chinach;
• Ubuntu MATE – odmiana wykorzystująca środowisko MATE;
• Ubuntu Studio – odmiana przeznaczona do tworzenia i obróbki dźwięku, grafiki, fotografii oraz materiałów wideo;
• Ubuntu Unity(inne języki) – odmiana wykorzystująca powłokę Unity;
• Xubuntu – odmiana wykorzystująca środowisko Xfce.

Oficjalne odmiany są rozwijane przez zespoły społecznościowe i uznawane przez projekt Ubuntu. Ich okres wsparcia może różnić się od okresu wsparcia podstawowej edycji Ubuntu; wydania LTS odmian są zazwyczaj utrzymywane przez trzy lata^[19].

Ubuntu Server jest edycją systemu przeznaczoną do zastosowań serwerowych, w tym obsługi usług sieciowych, baz danych, wirtualizacji, kontenerów oraz środowisk chmurowych. Nie jest zaliczany do oficjalnych odmian pulpitu^[20].

Ubuntu Touch jest systemem przeznaczonym dla urządzeń mobilnych. Po zakończeniu prac nad nim przez Canonical w 2017 roku jego rozwój przejęła społeczność skupiona wokół fundacji UBports; nie jest on obecnie oficjalną odmianą Ubuntu rozwijaną przez Canonical^[21].

Do zakończonych lub włączonych do innych edycji projektów należały między innymi:

• Gobuntu – odmiana składająca się wyłącznie z wolnego oprogramowania, rozwijana do 2008 roku;
• Mythbuntu – odmiana przeznaczona dla komputerów typu HTPC(inne języki), rozwijana do 2017 roku;
• Ubuntu GNOME – odmiana wykorzystująca środowisko GNOME, której rozwój zakończono po ponownym przyjęciu GNOME jako domyślnego środowiska Ubuntu;
• Ubuntu Netbook Edition i Kubuntu Netbook Remix – edycje przeznaczone dla netbooków;
• Ubuntu Mobile Internet Device Edition – projekt przeznaczony dla urządzeń mobilnych;
• Ubuntu Enterprise Cloud – dawne określenie zestawu rozwiązań Ubuntu przeznaczonych do budowy chmur prywatnych.

Na Ubuntu opiera się wiele odrębnych dystrybucji rozwijanych poza projektem Ubuntu. Należą do nich między innymi:

• Linux Mint;
• elementary OS;
• Netrunner(inne języki);
• UbuntuDDE, wykorzystujący środowisko Deepin Desktop Environment.

Dystrybucje pochodne nie są oficjalnymi odmianami Ubuntu i prowadzą własne procesy rozwoju, wydawania oraz wsparcia.

W pierwszych latach rozwoju Ubuntu przedsiębiorstwo Canonical prowadziło program ShipIt, w ramach którego użytkownicy mogli bezpłatnie zamawiać tłoczone płyty instalacyjne Ubuntu, a koszty ich przygotowania i wysyłki pokrywał producent. Płyty były udostępniane również lokalnym społecznościom, szkołom i grupom użytkowników Linuksa^[22].

W 2009 roku, ze względu na rosnące koszty i powszechniejszy dostęp do szerokopasmowego Internetu, Canonical ograniczyło możliwość indywidualnego zamawiania płyt. Pierwszeństwo otrzymywali nowi użytkownicy, lokalne społeczności Ubuntu oraz osoby uczestniczące w rozwoju projektu^[23].

Indywidualny program ShipIt zakończono wraz z przygotowaniami do wydania Ubuntu 11.04 w 2011 roku. Canonical nadal przekazywało większe zestawy płyt zatwierdzonym lokalnym społecznościom na potrzeby wydarzeń i działań promujących system^[24].

W Ubuntu 12.10 do domyślnego interfejsu Unity dodano funkcję wyświetlania wyników wyszukiwania pochodzących ze źródeł internetowych, w tym ofert serwisu Amazon. Wpisywane w interfejsie zapytania mogły być przekazywane do serwerów Canonical i wybranych podmiotów zewnętrznych. Rozwiązanie spotkało się z krytyką dotyczącą prywatności użytkowników i domyślnego włączenia wyszukiwania internetowego^[25].

Canonical umożliwiało wyłączenie wyników internetowych w ustawieniach systemu i opisywało sposób przetwarzania zapytań w polityce prywatności^[26]. Funkcja została później domyślnie wyłączona, a wraz z rezygnacją z Unity przestała być częścią standardowego środowiska Ubuntu Desktop.

W 2006 roku Mark Shuttleworth opublikował na liście dyskusyjnej projektu openSUSE wiadomość zachęcającą jego współtwórców do rozważenia udziału w innych dystrybucjach, w tym Ubuntu. Wiadomość została wysłana w okresie sporu wywołanego współpracą przedsiębiorstw Novell i Microsoft i spotkała się z krytyką części społeczności openSUSE jako próba wykorzystania konfliktu do pozyskania współtwórców^[27].

Informacje w projektach siostrzanych

Multimedia w Wikimedia Commons

Cytaty w Wikicytatach

Podręczniki w Wikibooks

• wolne oprogramowanie
• Debian
• Canonical
• Lista dystrybucji Linuksa
• Linux Mint
• Ubuntu Touch

• Ubuntu w serwisie distrowatch.com (ang.)
• Oficjalna strona Ubuntu (ang.)
• Lista remiksów Ubuntu (ang.)
• Ubuntuguide – Pomoc instrukcji (nieoficjalna), wskazówki, FAQ i Software Guide (ang.)
• Krotka prezentacja Ubuntu (pdf)